حبس و تبعید جسم، جان جاری و ذهن خلاق اندیشمند سختکوشی چون مدنی را متوقف نمیکند. چنانکه در همین چهار سال گذشته، وی موفق به تألیف و ترجمه چند اثر ارزشمند شد؛ ازجمله: “جنبشهای اجتماعی؛ پدیدآیی، فراز و فرود”، “توسعه اجتماعی” و “ضرورت مبارزه با پدیدهی فقر و نابرابری در ایران”.
وجه دیگری از دغدغه دخالت و اهمیت ورود آیتالله خامنهای در مسئله برگزیدن رهبر جانشین، به چشماندازهای سیاسی ـ ایدئولوژیک مطلوب وی مربوط است. وی در سخنان اخیر خود تصریح میکند که «مجلس خبرگان باید انقلابی بماند؛ باید انقلابی فکر کند و انقلابی عمل بکند.» با چنین نقطه عزیمت و مفروضی ـ که بارها و به تاکید از سوی رأس هرم نظام سیاسی ابراز شده ـ مداخله مستقیم و غیرمستقیم وی در موضوع تعیین سومین رهبر جمهوری اسلامی، قابل فهمتر است.
کمتر از دو هفته پس از برگزاری دو انتخابات مجلس و خبرگان، با وجود اعلام مشارکت معنادار رهبران محبوس جنبش سبز در دو انتخابات، رهبر جمهوری اسلامی در دیدار با خبرگان رهبری از «رفتار نانجیبانهی کسانی که در سال ۸۸ رأی نیاوردند» انتقاد کرده است.
با اطمینان اما میتوان مدعی شد که نحوهی مواجههی اقتدارگرایان با خاتمی، خود ملاک و معیار مهمی برای فهم اوضاع سیاسی ـ امنیتی پیش روست. بهگونهای قابل فهم، تداوم تهدیدها و تحدیدها علیه خاتمی، بهمعنای تداوم حصر نیز خواهد بود.
تکان خوردن مشدد و مضاعف جامعه مدنی و شبکههای اجتماعی زیر فشار و سرکوب، و بسط امید و تحرک سیاسی ـ اجتماعی در متن محدودیتها و تهدیدها، خود کامیابی مهمی محسوب میشود. روندی که پس از تحمل یکدوره خشونت سنگین و مزمن (از خرداد ۱۳۸۸ تا بهمن ۱۳۸۹)، و صبوری در برابر فشارهای معیشتی و اقتصادی و فرهنگی، با انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ شکل گرفت و در دو انتخابات اخیر، گسترشی معنادار یافت.
رهبر جمهوری اسلامی همچنان میکوشد با استفاده از تریبون منحصربهفردی که در اختیار دارد، بر روند و نتیجهٔ انتخابات اثر گذارد. آیتالله خامنهای در جدیدترین اظهارنظرش، بهشکل آشکاری با تندترین مواضع اردوگاه اصولگرایان همدلی نشان داده، و بار دیگر به شفافسازی در مورد عمق نگاه اقتدارگرایانهٔ خود پرداخته است.
انتخابات مجلس خبرگان رهبری به معنای برگزیدن نمایندگانی است که هشت سال در این مجلس خواهند بود؛ سالهای نه چندان اندکی که ایبسا با توجه به بیماری رهبر ۷۶ ساله، منجر به برگزیدن سومین رهبر در نظام مبتنی بر ولایت مطلقه فقیه شود. مقام و منصبی که از اختیارات منحصربهفرد برخوردار است.
روحانی چارهای جز تمکین به نیروی برتر در هسته اصلی قدرت ندید؛ او که کلیدش ضعیفتر از آن بود که قفل اقتدارگرایی را بگشاید، از شهروندان تغییرخواه و همدل با دولت خواست «نفع کم» را به «ضرر قطعی» ترجیح دهند و از میان گزینههای موجود، همسوترها را برگزینند.
حاکمیت سیاسی در ایران اما چنان از عمق شکاف معنادار انتخابات در جمهوری اسلامی با استانداردهای انتخابات آزاد، سالم و عادلانه باخبر است که نه تنها ۳۷ سال پس از تولد جمهوری اسلامی هنوز از صدور مجوز برای ورود ناظران مستقل و دعوت از کارشناسان معتبر خارجی پرهیز میکند، بلکه شهروندان متقاضی چنین امری را نیز با انواع اتهامها هدف خشونت قرار میدهد.
رد صلاحیت پدر همسر سیدحسن خمینی اما زیر سایهی عدم احراز صلاحیت داماد، به حاشیه رفته و گم شده است؛ درحالیکه حضور وی در انتخابات مجلس خبرگان، میتوانست بسیارمهم و معنادار باشد.