گفت‌وگوهای آمریکا و ایران درباره «رسیدن به توافقی نزدیک‌تر برای پایان جنگ»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا
القدس العربی: در یک تحول دیپلماتیک قابل توجه، بحران خاورمیانه شاهد فعالیت‌های شدید در جبهه‌های مختلف است؛ در حالی که نشانه‌هایی از نزدیک شدن واشنگتن و تهران به یک توافق بالقوه، در کنار هشدارهایی درباره احتمال بازگشت به تشدید تنش‌های نظامی، دیده می‌شود.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در مصاحبه‌ای با شبکه خبری سی‌بی‌اس اعلام کرد که ایالات متحده و ایران برای دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به جنگ در منطقه «بسیار نزدیک‌تر» شده‌اند. او در عین حال هشدار داد که عدم نهایی شدن این توافق «عواقب شدیدی» خواهد داشت. ترامپ احتمال رسیدن به یک توافق «خوب» یا بازگشت به جنگ را «برابر» توصیف کرد.
ترامپ اظهار داشت که پس از مشورت با اسرائیل و دیگر متحدان آمریکا در منطقه، توافق با ایران ـ از جمله بازگشایی تنگه هرمز ـ «تا حد زیادی مورد مذاکره قرار گرفته است.»
او در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «جزئیات نهایی توافق در حال بررسی است و به زودی اعلام خواهد شد»، بدون آنکه بازه زمانی مشخصی ارائه کند. ترامپ گفت که با رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن و بحرین و همچنین به‌طور جداگانه با اسرائیل گفت‌وگو کرده است.
او این توافق را «یادداشت تفاهمی مربوط به صلح» توصیف کرد که هنوز باید توسط ایالات متحده، ایران و سایر کشورهایی که در مذاکرات روز شنبه شرکت داشتند، نهایی شود.
هیچ اشاره‌ای به برنامه هسته‌ای ایران و اورانیوم با غنای بالا که تهران خواستار طرح آن بود، نشده است.
در همین حال، آسوشیتدپرس به نقل از مقامات گزارش داد که دو طرف در حال نزدیک شدن به توافقی بر سر یادداشت تفاهمی با هدف پایان دادن به جنگ هستند و انتظار می‌رود تصمیم نهایی ظرف ۴۸ ساعت گرفته شود. سی‌ان‌ان نیز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که بن‌بست مذاکرات پایان یافته و این نشان‌دهنده پیشرفت قابل توجه است. با این حال، اکسیوس گزارش داد که شانس دستیابی به توافق یا ورود به تشدید نظامی همچنان برابر است.
از نظر دیپلماتیک، تلاش‌های بین‌المللی برای حمایت از کاهش تنش‌ها افزایش یافته است. منابع دیپلماتیک گزارش دادند که امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، با همتای آمریکایی خود و رهبران امارات، قطر، عربستان سعودی و اردن تماس گرفته و بر حمایت پاریس از یک راه‌حل مذاکره‌شده تأکید کرده است. تمرکز بر بازگشایی بدون مانع تنگه هرمز، تثبیت آتش‌بس و سپس رسیدگی به مسائل هسته‌ای، موشکی و منطقه‌ای بوده است.
در همین حال، نگرانی‌ها در اسرائیل رو به افزایش است. رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، امشب بدون افشای دستور کار، خواستار جلسه اضطراری رهبران ائتلاف شده است.
در همین راستا، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، با ترامپ گفت‌وگو کرد و بر لزوم اولویت دادن به راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز، در بحبوحه افزایش تلاش‌های دیپلماتیک منطقه‌ای و بین‌المللی برای مهار بحران و جلوگیری از تبدیل آن به یک رویارویی گسترده‌تر، تأکید کرد.
پیش از این، تهران اعلام کرده بود که «روندی به سمت نزدیکی» با ایالات متحده در زمینه دستیابی به توافق احساس می‌کند. در عین حال تأکید کرد که هر سازوکار مربوط به تنگه هرمز باید با توافق ایران، عمان و سایر کشورهای ساحلی باشد و واشنگتن در این زمینه «هیچ نقشی» ندارد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در گفت‌وگو با تلویزیون دولتی اظهار داشت که تهران پس از هفته‌ها مذاکرات دوجانبه با ایالات متحده، «روندی به سمت نزدیکی» را مشاهده کرده است. او تأکید کرد که این نزدیکی «لزومًا به معنای دستیابی به تفاهم در مسائل مهم نیست»، بلکه هدف، رسیدن به «توافقی مورد قبول طرفین» است.
او افزود که موضوع هسته‌ای بخشی از چارچوب تفاهم نیست. بقایی تصریح کرد که مرحله فعلی مذاکرات شامل جزئیات پرونده هسته‌ای یا تحریم‌ها نمی‌شود و تأکید کرد که درخواست لغو تحریم‌ها همچنان موضع قاطع ایران است. به گفته او، بحث درباره پرونده هسته‌ای تنها پس از دستیابی به تفاهم با واشنگتن انجام خواهد شد.
او همچنین گفت که موضوع آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران در حال حاضر روی میز است و یادآور شد که پیشنهاد ۱۴ ماده‌ای ایران که به ایالات متحده ارائه شده، شامل اشاره‌هایی به مسائل هسته‌ای و آزادسازی وجوه مسدودشده است.
بقایی توضیح داد که تعیین زمان آغاز بحث درباره پرونده هسته‌ای ـ ظرف ۳۰ یا ۶۰ روز ـ به مراحل بعدی مذاکرات بستگی دارد. او افزود که پاکستان میانجی رسمی مذاکرات است و قطر نیز در تلاش برای تسهیل آن نقش دارد.
«مذاکرات سازنده»
در تحولی مرتبط، یک مقام امنیتی پاکستانی که با سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران و دیدارهای او با رهبران ایران آشناست، گفت که «یادداشت تفاهمی» برای پایان دادن به جنگ میان ایالات متحده و ایران در حال نهایی شدن است. او بدون ارائه جزئیات بیشتر، اظهار داشت که «پیشرفت قابل توجهی» در موضوعات مورد بحث با میانجیگری اسلام‌آباد حاصل شده است.
پیش‌تر، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، مذاکرات جداگانه‌ای در ایران با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، انجام داده بود.
ارتش پاکستان روز شنبه اعلام کرد که مذاکرات منیر در تهران «بسیار مثمر ثمر» بوده و طی ۲۴ ساعت گذشته «پیشرفت دلگرم‌کننده‌ای» در جهت دستیابی به تفاهم نهایی برای پایان دادن به جنگ حاصل شده است.
پاکستان رهبری تلاش‌های میانجیگری میان واشنگتن و تهران را برای پایان دادن به جنگی که در ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و پیش از دستیابی به آتش‌بس موقت در ۸ آوریل ادامه داشت، بر عهده دارد.
لبنان در توافق
در تحولی سیاسی مرتبط، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پیامی را به شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله، تحویل داد و تأکید کرد که تهران اصرار دارد لبنان در هرگونه آتش‌بس جامع گنجانده شود و حمایت خود از این حزب را متوقف نخواهد کرد. عراقچی گفت: «جمهوری اسلامی تا آخرین لحظه از حمایت خود از جنبش‌هایی که خواستار حقوق خود هستند، دست نخواهد کشید..»