عربستان و تقلا برای باز نگاه داشتن باب المندب؛ گردبادی در دل طوفان

مهستان؛ اخباری مبنی بر درخواست بن‌سلمان از ترامپ برای تداوم محاصره ایران «تا هر زمان که لازم باشد» منتشر شده است. این درخواست، هم‌زمانی تأمل‌برانگیزی با مسدودسازی «باب‌المندب» توسط متحد نزدیک ایران دارد؛ از این رو، نتیجه منطقی آن، آغاز عملیاتی نظامی علیه حوثی‌ها در یمن است که به نظر می‌رسد از روز گذشته کلید خورده است. هدف این عملیات، بازپس‌گیری مناطقی است که به تسلط بر باب‌المندب منجر می‌شود؛ مناطقی که چندی است تحت کنترل حوثی‌ها قرار دارد. جغرافیای منطقه به‌گونه‌ای است که تسلط بر دو آبراهه حیاتی «هرمز» و «باب‌المندب»، عملاً به معنای تسلط بر کشورهای حاشیه خلیج فارس است؛ چرا که انسداد این دو گذرگاه، به منزله قطع شریان ارتباطی این کشورها با جهان خارج است. اقتصاد این کشورها عمدتاً متکی بر نفت بوده و بخش اعظم صادرات انرژی به شرق آسیا از طریق نفتکش‌ها صورت می‌گیرد. با توجه به محدودیت‌های ژئوپلیتیک، مسیرهای جایگزین مانند خطوط لوله تنها به محیط‌های همجوار زمینی محدود است و قابلیت اجرا در ابعاد گسترده را ندارد. بنابراین، تنگه‌های مذکور همچنان متغیرهای تعیین‌کننده‌ای باقی می‌مانند و کاهش اثرگذاری آن‌ها نیز نمی‌تواند جایگزینی مطمئن برای بازگشایی‌شان فراهم آورد.
با در نظر گرفتن نزاع‌های تاریخی و اختلافات مذهبی، بعید است عربستان سعودی سلطه ایران بر منطقه خلیج فارس و کنترل هر دو راه آبی خود توسط ایران و متحدانش را بپذیرد. از این‌رو، قابل‌فهم است که ریاض از واشنگتن تقاضای تداوم محاصره را داشته باشد و خود نیز در تلاش برای ازسرگیری عملیات علیه حوثی‌ها و از طریق «پیمان مکه» دست به دامن ترکیه و پاکستان شود.
شاید امروز «پیمان مکه» معنای واقعی خود را یافته باشد. اگرچه مقامات کشورهای عضو همواره تأکید کرده‌اند که این پیمان علیه هیچ کشوری نیست، اما ماهیت پیمان‌های نظامی-امنیتی همواره بر پایه تعریف یک «تهدید مشترک» استوار است. نشست اخیر وزرای خارجه ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی و اعلام آمادگی دو کشور اول برای دفاع از عربستان در برابر حملات حوثی‌ها، هم نخستین آزمون جدی این ائتلاف منطقه‌ای است و هم معرفی صریح تهدید مشترک؛ تهدیدی که بیش از پیش بوی نزاع‌های فرقه‌ای و مذهبی از آن به مشام می‌رسد. به عبارتی، علاوه بر رقابت ژئوپلیتیک، تقابل این سه کشور سنی‌مذهب در برابر «اتحادی شیعی»، شاید آخرین چیزی بود که خاورمیانه بحران‌زده به آن نیاز داشت؛ گردبادی در دل طوفان.