نشست چهارجانبه وزرای امور خارجه عربستان سعودی، ترکیه، مصر و پاکستان در عربستان سعودی
منبع: خبرگزاری عربستان سعودی (SPA)
ترکیه و بلوک چهارگانه: شکلگیری یک اتحاد آرام در منطقه و نگرانی اسرائیل
اتحادهای منطقهای جدید همیشه نتیجه توافقهای دفاعی رسمی یا بلوکهای سیاسی پر سر و صدا نیستند؛ گاهی این اتحادها از دل نشستهای دیپلماتیک آرام، پروژههای اقتصادی فرامرزی و منافع مشترک ناشی از تحولات سریع بینالمللی شکل میگیرند. در ماههای اخیر، نشانههای فزایندهای از هماهنگی میان ترکیه، عربستان سعودی، مصر و پاکستان ـ چهار کشور دارای وزن سیاسی، اقتصادی و نظامی ـ دیده میشود؛ موضوعی که هرگونه نزدیکی میان آنها را به مسئلهای با پیامدهای گسترده منطقهای و بینالمللی تبدیل میکند.
تحولات اخیر، از تنشهای ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران گرفته تا نگرانیها درباره اختلال در تجارت جهانی و مسیرهای انرژی و همچنین جنگ جاری در غزه، این کشورها را به افزایش رایزنیها و گسترش زمینههای همکاری سوق داده است. برخی این روند را همکاری طبیعی میان قدرتهای بزرگ منطقه میدانند، اما ناظران معتقدند این تحرکات میتواند مقدمهای برای شکلگیری چارچوب هماهنگی جدیدی باشد که در سالهای آینده بر مسائل منطقهای تأثیرگذار خواهد بود.
تعمیق روابط ترکیه و عربستان سعودی
روابط ترکیه و عربستان سعودی در ماههای اخیر وارد مرحلهای تازه شده و از احیای روابط سیاسی به سمت اجرای پروژههای استراتژیک بلندمدت حرکت کرده است. مهمترین این پروژهها، اعلام برنامه ایجاد شبکه راهآهنی است که عربستان سعودی را از طریق اردن و سوریه به ترکیه متصل میکند؛ مسیری که امکان انتقال کالا، انرژی و مسافر را از خاک ترکیه به بازارهای اروپا فراهم میسازد.
بیانیههای رسمی دو طرف نشان میدهد این پروژه صرفاً یک طرح تجاری نیست، بلکه هدف آن ایجاد یک کریدور لجستیک منطقهای برای کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی سنتی و مقابله با اختلالات ناشی از بحرانهای امنیتی است. اهمیت این طرح با توجه به چالشهای تجارت جهانی، بهویژه در مسیرهای دریایی حساس، دوچندان میشود. این پروژه میتواند بهعنوان جایگزینی زمینی برای اتصال خلیج فارس به ترکیه و سپس اروپا عمل کند و در آینده امکان پیوستن سایر کشورهای خلیج فارس نیز وجود دارد.
این طرح علاوه بر ابعاد اقتصادی، دارای جنبههای گردشگری و مذهبی نیز هست؛ زیرا برنامههای اولیه نشان میدهد که در آینده از این مسیر برای حملونقل مسافر و اتصال شهرهای ترکیه به شهرهای مقدس عربستان سعودی استفاده خواهد شد.
همکاری چهارجانبه برای غزه
همزمان با نزدیکی دوجانبه میان برخی کشورها، چارچوبی چهارجانبه شامل ترکیه، عربستان سعودی، مصر و پاکستان شکل گرفته که به دلیل ماهیت موضوعات مورد بحث و وزن کشورهای عضو، توجه زیادی را جلب کرده است.
در ۲۱ ژوئن، قاهره میزبان چهارمین نشست مشورتی وزرای امور خارجه این چهار کشور بود. در این نشست، تحولات منطقهای، راههای حمایت از ثبات خاورمیانه و افزایش هماهنگی مشترک بررسی شد. بیانیه پایانی بر اهمیت ادامه مشورت و هماهنگی سیاسی برای تقویت امنیت، ثبات و رفاه منطقه تأکید کرد.
وزرا همچنین درباره جنگ غزه، تحولات سودان و لیبی و تنشهای پیرامون ایران گفتوگو کردند و بار دیگر بر ضرورت راهحلهای سیاسی و جلوگیری از تشدید درگیریها تأکید نمودند.
اگرچه این چارچوب یک اتحاد رسمی به معنای سنتی نیست، اما نشاندهنده همگرایی منافع و تمایل به هماهنگی مواضع در مسائل مهم منطقهای، بهویژه موضوع فلسطین و چالشهای امنیتی خاورمیانه است.
نزدیکی ترکیه و مصر و رزمایشهای نظامی اخیر
یکی از مهمترین تحولات سیاسی سالهای اخیر، بازگشت روابط مصر و ترکیه به مسیر همکاری پس از دورهای طولانی از تنش بوده است. با احیای روابط کامل دیپلماتیک، مرحله جدیدی از همکاریهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی آغاز شده است.
در ماههای اخیر، همکاری نظامی میان دو کشور نیز تقویت شده است. نیروهای مسلح مصر و ترکیه رزمایشهای هوایی مشترکی را با حضور جنگندههای چندمنظوره آغاز کردهاند که هدف آن افزایش هماهنگی عملیاتی، تبادل تجربه و ارتقای آمادگی رزمی است. این رزمایشها شامل مراحل نظری و عملی برای یکسانسازی مفاهیم جنگی و تقویت توان اجرای مأموریتهای مشترک است.
زکی آکتورک، سخنگوی وزارت دفاع ترکیه، اعلام کرد که نیروی هوایی مصر با پنج فروند جنگنده اف-۱۶ در رزمایش «عقاب سهگانه» به میزبانی ترکیه شرکت میکند. آذربایجان نیز در این رزمایش حضور دارد. این رزمایشها از ۲۲ ژوئن تا ۳ ژوئیه برگزار میشود.
منبع الجزیره
