نسخهٔ ویراستاریشدهٔ متن چندین رسانه عربی و خارجی، از جمله بلومبرگ، سیانان، الجزیره و العربیه، نسخههایی از یادداشت تفاهم بین ایالات متحده و ایران را منتشر کردند، اما کاخ سفید از اظهار نظر در مورد پیشنویس منتشر شده خودداری کرد. در همین حال، خبرگزاری تسنیم ایران گزارش داد.
. این بدان معناست که متن نهایی ممکن است پس از امضای رسمی یادداشت در روز جمعه متفاوت باشد؛ امضایی که راه را برای یک دوره ۶۰ روزه (قابل تمدید) برای مذاکره درباره شرایط نهایی توافق باز میکند.
با این حال، اطلاعات منتشرشده همنظرند که این توافق امتیازات بزرگی به ایران خواهد داد. بر اساس شرایط اعلامشده، ایالات متحده محاصره جمهوری اسلامی را برمیدارد و تمام انواع تحریمها را لغو میکند، میلیاردها دلار دارایی مسدودشده را آزاد میسازد، یک صندوق توسعه ۳۰۰ میلیارد دلاری ایجاد میکند و از توافق آتشبس درباره لبنان عقبنشینی خواهد کرد. در مقابل، ایران تنگه هرمز را به روی کشتیهای تجاری باز میکند، مینها و موانع را برمیدارد و در مراحل بعدی مذاکرات به تعهدات هستهای خود عمل خواهد کرد.
نتانیاهو در روزهای پایانی و حساس پیش از توافق، و در تلاشی تازه برای تضعیف آن، دستور بمباران حومه جنوبی بیروت را صادر کرد و حملات و هشدارهای تخلیه را به ۳۰ شهر و روستای لبنان گسترش داد؛ اقدامی که تکرار تصمیمی بود که اندکی پیش از آن به دور تازهای از درگیری میان ایران و اسرائیل انجامید و آمریکا را ناچار به ورود کرد و احتمال فروپاشی مذاکرات را افزایش داد.
این «نیای بود که کمر شتر را شکست»، زیرا این اقدام تحریکآمیز باعث شد مقامات ارشد ایرانی بر لزوم آتشبس فراگیر در همه جبههها، بهویژه جبهه لبنان، تأکید کنند. در این شرایط، غریزه ترامپ برای محافظت از کشورش، جلوگیری از خونریزی اقتصاد جهانی و پرهیز از ورود به جنگی که میتوانست سالها ادامه یابد، غالب شد و او با شرایطی که در پیشنویس آمده بود موافقت کرد.
اعلام ناگهانی توافق از سوی ترامپ، برای متحدش بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شوکآور بود. این اعلام با نشانههایی از تحقیر مستقیم همراه شد. به گفته کانال ۱۲ اسرائیل، آمریکا بهطور غیرمستقیم درخواست اسرائیل برای بررسی یادداشت تفاهم را رد کرد؛ اقدامی بیسابقه، اما قابل درک پس از آنکه گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه اسرائیل از مقامات ارشد آمریکایی دخیل در این پرونده جاسوسی میکرده است. رسانههای دیگر اسرائیلی نیز فاش کردند که در آخرین تماس ترامپ و نتانیاهو پیش از توافق، رئیسجمهور آمریکا در پاسخ به درخواست ایران برای آتشبس در لبنان، از نتانیاهو خواسته بود آن را بپذیرد، اما او نپذیرفت.
ترامپ در واکنش به این امتناع، بارها نتانیاهو را «مردی بسیار دشوار» توصیف کرد و گفت او باید از این توافق سپاسگزار باشد، «زیرا اگر ایران سلاح هستهای داشت، اسرائیل دو ساعت هم دوام نمیآورد». او چندین بار پس از آن نیز گفت که نتانیاهو بسیاری از غیرنظامیان را میکشد و ساختمانهای لبنان را تخریب میکند. این اظهارات نشانهای از افزایش خشم ترامپ از چالشطلبی نتانیاهو در برابر منافع آمریکا بود.
نتانیاهو ترامپ را متقاعد کرده بود که جنگی برای سرنگونی رژیم ایران و تغییر خاورمیانه آغاز کند و به مخاطبان خود وعده داده بود که اسرائیل به یک «ابرقدرت» تبدیل خواهد شد که محوری از هند تا آفریقا را هدایت میکند. اما پس از آن سرخوشی، نتیجه نه تنها سرنگونی رژیم ایران نبود، بلکه توافقی شکل گرفت که تحریمها را لغو کرد و نفوذ ایران بر لبنان و منطقه را تثبیت نمود. صندوق توسعه بزرگی برای بازسازی نیز در حال ایجاد است. با آشکار شدن پیامدهای این توافق، انتقاد رسانههای اسرائیلی از نتانیاهو شدت گرفت؛ او را «معمار شکست» نامیدند و تحقیر ترامپ را نشانهای دانستند که او به «پادشاه بیتاج اسرائیل» تبدیل شده است؛ نخستوزیری که احتمالاً در انتخابات آینده سقوط خواهد کرد.
یک مقاله تحلیلی در مجله آمریکایی «Foreign Policy» نیز نوشت آنچه اکنون رخ میدهد فراتر از اختلاف میان دو مقام ارشد است و نشاندهنده پایان اتحاد آمریکایی–اسرائیلی است؛ و اینکه نتانیاهو با ترک صحنه سیاسی، اسرائیل را در موقعیتی بدتر رها خواهد کرد.
علی انوزل:مترجم علی سرداری
از قضا، خود ترامپ نیز در سوق دادن بخشی از آمریکا به این سمت نقش داشته است. آمریکایی که به وعدههای «اول آمریکا» باور داشت، میخواهد نتایج ملموسی را در زندگی روزمره خود ببیند. وقتی هزینه غذا، مسکن و مراقبتهای بهداشتی افزایش مییابد و فشارهای داخلی با جنگها و تنشهای خارجی همزمان میشود، این پرسش مشروعیت پیدا میکند: چرا دولت میلیاردها دلار در خارج از کشور خرج میکند، در حالی که شهروندان برای تهیه مایحتاج اولیه در داخل کشور تلاش میکنند؟ اینجاست که سیاست خارجی با اقتصاد تلاقی میکند و جنگ با مالیات و قدرت خرید مرتبط میشود.
- 1405/05/21
