آیا دوران پایان‌ها شامل گروه‌های دینی نیز می‌شود؟

در اینجا، «پایان‌ها» به معنای پایان یک مرحله و آغاز مرحله‌ای دیگر است. این پدیده بر همه ایده‌ها، نظریه‌ها، منابع و کنش‌ها تأثیر گذاشته است. گفتمان دینی نیز بی‌تردید تحت تأثیر این موج قرار گرفته و نیازمند صورت‌بندی مفاهیم، مواضع، معانی و ایده‌های تازه‌ای است که با آنچه در دهه‌ها و قرن‌های گذشته در این گفتمان رایج بوده، تفاوت داشته باشد.
همچنین بخوانید: از سلسله‌مراتب تا شبکه؛ جایگاه تماشاگر دیگر امن نیست
غلبه نسبی‌گرایی، خودِ گفتمان را نیز نسبی کرده است (پایان مطلق‌گرایی). شبکه‌ای شدن دانش و مدیریت، جوامع را به بهای گروه‌ها ارتقا داده است (پایان گروه‌ها). وضعیت فراگیر شک و آشوب در عرصه اندیشه و فلسفه، سخن گفتن با قطعیت درباره اهداف و خواسته‌ها را دشوار ساخته و مفهوم سیاست نیز دگرگون شده است (پساسیاست). در نتیجه، گفتمان از سیاست به اصلاحات منتقل می‌شود؛ از شعار «اسلام راه‌حل است» به «اصلاحات راه‌حل است.»
در بستری مبتنی بر برابری و ارتباط متقابل، ارتباطات، کنش، پژوهش و حتی احکام دینی از ساختار سلسله‌مراتبی به ساختار شبکه‌ای، از پذیرش منفعلانه به مشارکت فعال، از جبرگرایی و یگانگی به گزینش‌گری و کثرت‌گرایی، و از حقیقت واحد به کثرت حقیقت‌ها گذار می‌کنند. در فضای آکنده از شک و آشوب، گفتمان از ادعای کمال و تملک حقیقت به کوشش برای نزدیک شدن به آن، از آرمان‌گرایی به انباشت، سپس جذب، سپس خلاقیت و بار دیگر انباشت، از توهم حقیقت به واقعیت پرسشگری، از لذت یقین به دشواری شک، از قیمومیت به مشارکت اجتماعی، و از «گتو»ی گروه‌ها و سازمان‌ها به قلمرو گسترده زمان و مکان حرکت می‌کند.
انسان‌ها به سوی خوداتکایی، توانایی خودآموزی و خوددرمانی، کسب مستقل نیازها و اطلاعات، و برقراری ارتباط با سراسر جهان پیش می‌روند. همچنین به سطحی از کارآمدی و برابری دست می‌یابند که به‌واسطه نهادهای پیچیده و پیشرفته فراهم می‌شود. طبیعی است که جهان دین و نهادهای چندصدساله آن در برابر چنین تحولی با هراس از انقراض روبه‌رو شوند.
بر پایه نظریه «چالش و پاسخ» آرنولد توینبی، ملت‌ها معمولاً در مواجهه با شوک‌های تاریخی، یکی از دو راه را در پیش می‌گیرند: یا به گذشته بازمی‌گردند، در پی احیای آن برمی‌آیند و به آن به‌عنوان جبرانی برای واقعیت تلخ زمانه چنگ می‌زنند، یا می‌کوشند شوک‌ها را جذب کنند، بر آن‌ها غلبه یابند و از آن‌ها بهره‌ای مثبت ببرند.
اینترنت نمایانگر شوکی عظیم برای ملت‌ها، جوامع و افراد است. چه‌بسا موج فزاینده گرایش‌های مذهبی و افول فلسفه، از مهم‌ترین و آشکارترین نشانه‌های هراس در این مرحله باشد. افول فلسفه، به معنای فقدان آگاهی نسبت به پرسش‌های بزرگ جهان و زندگی، ناتوانی در اندیشیدن به آن‌ها، اشتغال به امور دیگر، یا ناکارآمدی ابزارهای فلسفی موجود برای فهم جهانِ در حال دگرگونی است. این وضعیت به مرحله‌ای اشاره دارد که می‌توان آن را «جهان در حال مرگ» نامید.
زوال جهان صنعتی به معنای پایان فلسفه‌ای است که آن را پدید آورد و از آن الهام گرفت. با پایان یافتن کسب‌وکارها، منابع، نهادها، بازارها، روابط و طبقات اجتماعی، ایده‌هایی که در کنار آن‌ها شکل گرفته بودند نیز به پایان می‌رسند. به‌طور طبیعی، با زایش دوباره جهانِ در حال تحول، فلسفه‌ای تازه نیز سر برخواهد آورد.
چرا فلسفه، در حالی که موج عظیمی از دینداری و گروه‌های مذهبی برخاسته است، افول کرده است؟
اما چرا به نظر می‌رسد این دگرگونی هنوز رخ نداده است؟ چرا فلسفه، در حالی که موجی عظیم و پرتلاطم از دینداری و گروه‌های مذهبی سربرآورده، دچار افول شده است؟ به نظر می‌رسد جهان، با وجود تنوع ادیانش، بیش از آنکه درگیر یک رستاخیز فلسفی باشد، در احیایی دینی فرو رفته است.
فلسفه از دل پرسشگری برمی‌خیزد و دین از دل ترس. در این دوران آشفته، ترس تشدید می‌شود و دین به
پاسخی در دسترس و شهودی تبدیل می‌گردد؛ پناهگاهی در برابر هراس فراگیری که جهان امروز را دربر گرفته است. ا
منبع حفریات