ملی مذهبی _ طالبان کتابهای نوشته شده توسط زنان و همچنین ۱۸ رشته دانشگاهی در افغانستان، از جمله دروس مربوط به حقوق زنان و مطالعات جنسیتی را ممنوع کرده است. در ادامه این مطلب آمده است: حدود ۱۴۰ کتاب از نویسندگان زن و صدها کتاب از نویسندگان ایرانی از برنامههای درسی حذف شده است.
دولت طالبان با انتشار دستورالعملی جدید آموزش ۶۷۹ عنوان کتاب را در مراکز آموزشی افغانستان ممنوع کرد. بر اساس گزارشها کله کتابهایی که توسط زنان نوشته شده و مجموع آنها به ۱۴۰ کتاب میرسد ممنوع شده است. همچنین ۳۱۰ کتاب که توسط نویسندگان یا ناشران ایرانی تهیه شدهاند نیز جمعآوری میشوند.
ضیاور رحمان آریوبی، معاون علمی وزارت آموزش عالی، در نامهای خطاب به دانشگاههای افغانستان گفت که هیئتی از «علما و کارشناسان دینی» دریافتهاند که کتابهای ممنوعه نقض تفسیر طالبان از قوانین شریعت است.
به گفته آریوبی، این آثار از نظر محتوای «ایدئولوژیک، فرهنگی، مذهبی و علمی» مورد ارزیابی قرار گرفتند.
به گفته طالبان ممنوعیت کتابهای نوشته شده توسط ایرانیان یا چاپ شده در ایران بخشی از تلاش برای «جلوگیری از نفوذ محتوای ایرانی» به برنامه درسی افغانستان است.
ضیاءالرحمن آریوبی، معاون علمی وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان، در نامهای به دانشگاهها و مراکز تحصیلات عالی گفت که در شماری از واحدها و مضامین درسی نظام قبلی تاکنون تجدید نظر و بازنگری نشده است و این دروس با «اصول شرعی و پالیسی نظام در تضاد است.»
آقای آریوبی، که نامهاش را با عنوان «شیخ الحدیث» امضا کرده است، گفت که «علما و متخصصین شرعی» پس از بررسی رشتههای تحصیلی، ۱۸ مورد را «مخالف شریعت و پالیسی نظام» دانستهاند و این موارد از رشتههای تحصیلی حذف شدهاند.
بر اساس این دستورالعمل دانشگاه ها موظف شدهاند تا ۱۸ دوره دانشگاهی را که خلاف قوانین دینی تشخیص داده شده ممنوع کنند. همچنین ۲۰۱ دوره دانشگاهی «مشکلساز» دیگر در دست بررسی هستند.
تدریس کتابهای نویسندگان ایرانی، ممنوع است
موضوع قابل تأمل در فهرست کتابهای ممنوعه این است که نام نویسندگان و ناشران ایرانی بسیار به چشم میخورد. در بین ۶۸۰ عنوان منبع درسی ردشده، حدود ۳۱۰ عنوان آن مربوط به نویسندگان و ناشران ایرانی است؛ یعنی تقریبا ۴۶ درصد از منابع درسی ممنوع اعلامشده در دانشگاههای متفاوت افغانستان از دانشگاه کابل گرفته تا دانشگاههایی در جوزجان و پکتیا مربوط به نویسندگان ایرانی است. در بین آنها نامهای آشنایی چون عبدالرحمان عالم، حسین بشیریه، حاتم قادری، احمد نقیبزاده و سیروس شمیسا به چشم میخورد؛ این نویسندگان، استادان شناختهشده علوم سیاسی یا ادبیات فارسی هستند.
یک استاد دانشگاه در کابل به بیبیسی گفت که واضح است که حکومت طالبان در پی برچیدن سلطه منابع فارسی و ایرانی از دانشگاههای افغانستان است. این استاد باور دارد که در وضعیت ضعف ترجمه در افغانستان، تنها راه پیوند جامعه علمی افغانستان با نظام علمی دانشگاهی جهان، کتابهای ایرانی است و پر کردن خلا ناشی از نبود آثار نویسندگان و مترجمان ایرانی، چالشی بسیار جدی است.
دو منبع خبر، که یکی از آنها عضو کمیته بررسی کتابها است، در گفتوگو با بیبیسی تأیید کردند که تصمیم بر آن است که «از نفوذ محتوای ایرانی» در نصاب تحصیلی افغانستان جلوگیری شود.
در حدود ۲۰ عنوان کتاب نویسندههای عربی و غربی هم در این فهرست دیده میشود.
تدریس کتابهای نویسندگان زن، ممنوع است
نکته دیگری که در فهرست کتابهای ممنوعه به چشم میخورد، آثار نویسندگان زن است.
در این فهرست نام زنان کنار عناوین متفاوتی از کتابها دیده میشود، از تطبیقات بیولوژی، نوشته حمیده سها فیضی گرفته تا روانشناسی یادگیری از پروین کدیور.
از مجموع ۶۸۰ عنوان کتاب و مواد درسی ممنوع اعلامشده وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان حدود ۱۴۰ عنوان از نویسندگان زن است؛ یعنی تقریبا ۲۰درصد.
نکته قابل تآمل در این زمینه این سئوال است که علت ممنوع اعلام شدن این کتابها، محتوای آنهاست یا نویسندگانشان یا هر دو.
این سئوال به این دلیل مطرح میشود که بعضی از کتابها ظاهرا هیچ ربطی به «نگرانیهای حکومت طالبان» در زمینه «مخالف شرع و سیاستهای طالبان» ندارند، بهجز زن بودن نویسنده کتاب.
ضیا هاشمی، سخنگوی وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان، به سئوالهای بیبیسی درباره این ممنوعیتها و محدودیتها جواب نداد.
حکومت طالبان تاکنون در باره صدا و تصویر زنان و دختران حکم صریح خود را اعلام کرده که همراه با اعمال محدودیت بوده است، اما درباره ممنوعیت نویسندگی آنها و تدریس آثار زنان ابراز نظر نکرده بود.
ولی آمدن نام برخی کتابها این برداشت را تقویت میکند که به احتمال زیاد، زن بودن نویسنده آن، دلیل ممنوع اعلام شدن آن بوده است. مثلا: یکی از آنها کتاب «ایمنی در آزمایشگاه شیمی» نوشته ردینه معتمدی، نویسنده زن ایرانی است.
این کتاب درباره ایمنی فضای آزمایشگاههای شیمی است و مشخص نیست که کمیته بررسی حکومت طالبان چرا آن را «مخالف شرع و سیاستهای طالبان» دانسته است. کتابها و مواد درسی دیگر از جمله اساسات تکنالوژی کیمیایی از شهلا عارف، ایکولوژی عمومی، نوشته تفسیره هاشمی، هندسه تحلیلی در فضای سه بعدی از حنیفه حبیب جبارزی و رادیوشیمی از زهرا علیزاد هم از همین دست هستند.
یک عضو گروهی که کتابها را بررسی میکند در گفتوگو با بیبیسی تأیید کرد که «همه کتابهایی که نویسنده آنها زنان هستند، قابل تدریس نیستند.»
دولت طالبان از زمان بازگشت به قدرت در اوت سال ۲۰۲۱ میلادی، قوانین سختگیرانهای را علیه زنان وضع کرده است.
علیرغم سرکوب شدید حقوق بشر، دولت طالبان به دنبال کسب وجهه بین المللی است و در عین حال تفسیر خود از قوانین اسلامی را اجرا می کند.
روسیه در ماه ژوئیه به اولین کشور تبدیل جهان شد که بهدولت طالبان را به رسمیت شناخت.
