بازرگان برای انقلاب دو رهبر باور دارد شاه و خمینی ، او شاه را رهبر منفی انقلاب می داند. بازرگان با نگاه تقابلی به این نتیجه رسیده است که لنین هم به گونه دیگر می گوید انقلاب به حکومتی که نتواند و مردمی که بخواهند بستگی دارد.
شاه چه کرد که رهبر منفی انقلاب شد. شاه جوان به علل گوناگون به شاهی مشروطه وفادار بود یا تمکین می کرد . اما بعد از کودتای 28 مرداد که انجام آن ایران و منطقه را به گرداب های ناشناخته هدایت کرد به سوی ديکتاتوری رفت اما این دیکتاتوری به مرور زمان به خودکامه گی رسید که اوجش با درآمد نفتی سرشار دهه 1350 مواجه شد.
روایت است که وی با این هشدار که برنامه پنجم بوی خون می دهد به خاطر بلند پروازی با اخم و پوز خند شاه روبرو شد. هم چنین خاطرات اعلم وزیر دربار نشان می دهد که شاه به خدایی روی زمین و آسمان دیگر بنده نبود در نتیجه او که دیگر خودکامه ای بود که با دست خویش تمام ابزار حکومت مطلقه و هم ابزار حکومت مشروطه را ویران کرده بود. وی حکومت مطلقه خود را با اصلاحات ارضی سست کرد چرا که حامی سنتی سلطانی و دربار زمین داران بودند . که در اصلاحات ارضی نابود شدند . اما شاه ناخواسته لشکری برای روحانیون و هم روشنفکران مخالف خود تدارک دید. اقشاری زیادی از روستائی به شهرها آمدند که اینان به روحانیت نزدیک بودند در نتیجه در زمان توده ای شدن انقلاب این اقشار به انقلاب پیوستند و حتی سرنوشت قدرت را به نفع روحانیون سیاسی تغییر دادند.
از طرفی شاه با اصلاحات ارضی امکانی را فراهم می اورد که تحصيل کردگانی زیاد تر شوند که حکومت مطلقه را دوست نداشتند. با این اصلاحات وی برای سلطنت باید به مشروطه باز می گشت اما چنین نکرد وی حکومت مشروطه سلطتنی را هم برنتافت پس احزاب را نابود کرد و نهاد های مدنی را هم برنتافت و هم رفورم گرای دولت مردانی مانند علی امینی را هم تاب نیارود. در حقیقت وی همه چیز را به خود وابسته کرد زمانی که به تکاپو افتاد دیگر دیر شده بود بختیار را هم بسیار دیر قبول کرد اما باز فرماندهی کل قوا را به وی نداد این رفتار وی نشان می داد که شاه به خودکامه گی عادت کرده بود پس رهبر انقلاب ایران در نقش منفی آن شد.
ساختاری دولت نوینی که براساس فرد شاه یا ولایت مطلقه باشد و بعد امنیتی و نظامیان در مرحله بعد باشند و نهاد های انتخابی در ذیل این ساختار حکومتی قرار بگیرند حکومت جنس خود کامه پیدا می کند. اما انقلاب دو جریان رهبری کننده داشت که یکی قوی تر بود آن روحانیت بود بعدی روشنفکران بودند. روشنفکران پیشتاز بودند اما روحانیت قدرت تمام کنندگی داشت. این نکته مهم بود که در همان سال ها که 2000 نفر برای حسینیه شریعتی نام می نوشتند چند هزار نفر هم به حسینیه کافی می رفتند اولی در ابتدای خیابان پهلوی بود چرا که بعد از 15 خرداد روحانیت از سلطنت فاصله روانی و مکانی گرفته بود . این دو جریان از هم دور شده بودند. در آمد نفتی سرمایه داری تجاری ایران یعنی بازار را چاق کرد این در آمد بخشی به عنوان خمس و زکات به حوزه ها رفت و قدرت تبلیغی روحانیت هم افزون شد.
به عبارتی رهبر انقلاب منفی ایران با اصلاحات ارضی دست مخالفان خود را نا خواسته بازتر کرد . اما پایگاه حکومت دیکاتوری خود را ضعيف و هم نهاد های مشروطه را علیل کرد.
