چرا مذاکرات آمریکا و ایران در اسلام‌آباد شکست خورد؟

اسلام آباد – نظر جدید
. ۲۱ ساعتی که مذاکره‌کنندگان ایرانی و آمریکایی در اسلام‌آباد سپری کردند، برای پر کردن شکاف‌های عمیق میان دو کشور کافی نبود؛ زیرا مذاکرات مستقیم بدون دستیابی به توافق پایان یافت
در حالی که جهان پس از جنگی که آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز کردند و ۴۰ روز به طول انجامید ـ جنگی که منجر به کشته و زخمی شدن هزاران نفر شد و به چندین کشور خاورمیانه سرایت کرد ـ در انتظار یک پیشرفت قریب‌الوقوع بود، پیش از اعلام آتش‌بس شکننده دو هفته‌ای، اکنون همه در این فکر هستند که چه نقاط اختلافی میان دو کشور به شکست مذاکرات منجر شد.
در این گزارش، دلایل شکست مذاکرات را با توجه به اظهارات و اطلاعات درز کرده از سوی ایران و آمریکا بررسی می‌کنیم.
«تعهد تأییدشده»
جی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده که ریاست هیئت آمریکایی را در مذاکرات بر عهده داشت، گفت: «واقعیت ساده این است که ما باید شاهد تعهد قاطعانه‌ای باشیم که آنها به دنبال سلاح هسته‌ای نخواهند بود؛ آنها به دنبال ابزارهایی نخواهند بود که آنها را قادر به توسعه سریع سلاح هسته‌ای کند. این هدف اصلی رئیس‌جمهور ایالات متحده است و این همان چیزی است که ما تلاش کردیم از طریق این مذاکرات به آن دست یابیم.»
ونس پس از پایان مذاکرات در اسلام‌آباد به خبرنگاران افزود: «خبر بد این است که ما به توافق نرسیده‌ایم. من فکر می‌کنم این خبر برای ایران بسیار بدتر از ایالات متحده است. بنابراین ما بدون دستیابی به توافق به آمریکا بازمی‌گردیم.»
او تأکید کرد که ایالات متحده «تعهدی اساسی از سوی ایرانی‌ها مبنی بر عدم توسعه سلاح هسته‌ای در درازمدت» مشاهده نکرده است.
ونس گفت: «ما بسیار انعطاف‌پذیر بودیم، بسیار همکاری کردیم. ما به رئیس‌جمهور اطلاع داده بودیم که باید با حسن نیت به اینجا بیاییم و تمام تلاش خود را برای دستیابی به توافق انجام دهیم.»
«شما اعتماد تهران را جلب نکردید»
در مقابل، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و رئیس هیئت ایرانی در مذاکرات، معتقد بود که واشنگتن نتوانسته اعتماد تهران را جلب کند.
قالیباف ساعاتی پس از پایان مذاکرات در پاکستان در بیانیه‌ای گفت: «همکاران من در هیئت ایرانی ابتکارات سازنده‌ای مطرح کردند، اما در نهایت طرف مقابل نتوانست اعتماد هیئت ایرانی را در این دور از مذاکرات جلب کند.»
او پس از بازگشت به ایران نیز در جمع خبرنگاران گفت: «ما از ابتدا اعلام کردیم که به آمریکایی‌ها اعتماد نداریم. دیوار بی‌اعتمادی بین ما ۷۷ سال قدمت دارد. آنها در کمتر از یک سال دو بار در جریان مذاکرات به ما حمله کردند، بنابراین آنها هستند که باید اعتماد ما را جلب کنند.»
قالیباف افزود: «واضح است که جلب اعتماد ما دشوار است و زمان می‌برد، زیرا آنها عهدشکن هستند. اما این خود آنها هستند که باید تصمیم بگیرند آیا آماده جلب این اعتماد هستند یا نه؛ چیزی که در این دور کمتر مشاهده کردیم.»
او ادامه داد: «تنها راه خروج ایالات متحده این است که تصمیم بگیرد اعتماد مردم ما را جلب کند. ایالات متحده به مردم ایران مدیون است و هنوز چیزهای زیادی برای جبران دارد.»
برجسته‌ترین اختلافات در مذاکرات
یک خبرنگار اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی اعلام کرد که مهم‌ترین نقاط اختلاف در مذاکرات با ایران عبارت بودند از:
• پایان دادن به تمام عملیات غنی‌سازی اورانیوم
• برچیدن تمام تأسیسات اصلی غنی‌سازی هسته‌ای (که اکثر آنها پیش‌تر ویران شده‌اند)
• خارج کردن اورانیوم با غنای بالا از ایران
• پذیرش یک چارچوب گسترده برای صلح، امنیت و تنش‌زدایی که شامل متحدان منطقه‌ای نیز می‌شود
• توقف بودجه‌رسانی به «نیروهای نیابتی»: حماس، حزب‌الله و حوثی‌ها
• باز نگه‌داشتن کامل تنگه هرمز بدون اعمال هرگونه هزینه برای ترانزیت
یک منبع آگاه نیز به خبرنگار اکسیوس گفت که یکی از شکاف‌های مهم در مذاکرات، میزان دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور بود که قرار بود آزاد شود.
از سوی دیگر، محمود نبویان، نماینده تهران در مجلس ایران که به‌عنوان بخشی از هیئت مذاکره‌کننده کشورش در پاکستان حضور داشت، دلایل عدم دستیابی به توافق با آمریکا را چنین عنوان کرد:
• تقاضای آمریکا برای سهم مشترک با ایران از درآمدهای حاصل از تنگه هرمز
• درخواست آمریکا برای خارج کردن اورانیوم ۶۰ درصد غنی‌شده از ایران
• درخواست آمریکا برای سلب حق غنی‌سازی ۲۰ ساله ایران
نبویان در حساب خود در پلتفرم ایکس نوشت: «الحمدلله سربازان ایران در تیم مذاکره‌کننده در دفاع از منافع کشور محکم ایستادند.»
«استانداردهای دوگانه»
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز گفت که «استانداردهای دوگانه» آمریکا مانع اصلی دستیابی به توافق برای پایان دادن به جنگ بوده است.
دفتر ریاست‌جمهوری ایران اعلام کرد که پزشکیان در تماس تلفنی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، گفته است: «در جریان مذاکرات اسلام‌آباد، پایبندی مستمر ایالات متحده به استانداردهای دوگانه و جاه‌طلبی‌های سیاسی آن، بزرگ‌ترین موانع بود.»
پزشکیان افزود که ایران همچنان آماده دستیابی به توافقی عادلانه برای رسیدن به صلح پایدار در منطقه است. او گفت: «مطمئناً امکان دستیابی به توافق وجود دارد، اما ایالات متحده باید به قوانین شناخته‌شده بین‌المللی پایبند باشد.»
بلندپروازی‌های هسته‌ای تهران
در مقابل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز یکشنبه گفت که جاه‌طلبی‌های هسته‌ای تهران دلیل اصلی شکست مذاکرات بوده است.
او در پلتفرم Truth Social نوشت: «بیشتر موارد مورد توافق قرار گرفت، اما تنها نکته واقعاً مهم ـ پرونده هسته‌ای ـ مورد توافق قرار نگرفت.» وی همچنین اشاره کرد که «اکثر رهبران ایران، از جمله رهبر سابق (علی خامنه‌ای)، در نتیجه جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود کشته شدند.»
ترامپ ادامه داد: «ایران قول داد تنگه هرمز را باز کند، اما عمداً به وعده خود عمل نکرد و این موضوع باعث نگرانی و آشفتگی بسیاری از کشورها شد.»
او اعلام کرد که نیروی دریایی ایالات متحده «بلافاصله» محاصره تنگه هرمز را آغاز خواهد کرد و گفت این محاصره مانع ورود و خروج کشتی‌ها خواهد شد. ترامپ همچنین تهدید قبلی خود را تکرار کرد و گفت آمریکا آماده است «در لحظه مناسب، ایران را از بین ببرد.»
خواسته‌های «اغراق‌آمیز»
تلویزیون دولتی ایران نیز روز یکشنبه اعلام کرد که عدم دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن در مذاکرات پاکستان به دلیل «خواسته‌های اغراق‌آمیز» ایالات متحده بوده است. به گفته این رسانه، مذاکرات به‌ویژه در موضوعاتی مانند تنگه هرمز و انتقال مواد هسته‌ای به خارج از کشور به نتیجه نرسید.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت که مذاکرات اسلام‌آباد بر چند محور اصلی متمرکز بود: تنگه هرمز، پرونده هسته‌ای، غرامت‌های جنگی، رفع تحریم‌ها و پایان کامل جنگ علیه ایران و منطقه.
او در پستی در ایکس افزود که کشورش «شکست ایالات متحده در اجرای وعده‌های خود و رفتار بدنیّت آن را فراموش نکرده است.»
آزادسازی دارایی‌های مسدودشده
پیش از آغاز مذاکرات، یک منبع ارشد ایرانی به رویترز گفته بود که ایالات متحده با آزادسازی وجوه و دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور موافقت کرده است. با این حال، یک مقام آمریکایی به این خبرگزاری گفت که واشنگتن با آزادسازی این بودجه موافقت نکرده است.
تلویزیون دولتی ایران و برخی مقامات ایرانی گزارش دادند که علاوه بر آزادسازی دارایی‌های خارجی، تهران خواستار کنترل تنگه هرمز، جبران خسارات جنگی و آتش‌بس در سراسر منطقه ـ از جمله لبنان ـ بوده است. تهران همچنین خواهان دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز است
گام اول مثبت
در زمینه‌ای مرتبط، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مقامات آشنا با مذاکرات گزارش داد که مذاکرات اسلام‌آباد، با وجود پایان بدون توافق رسمی، «اولین گام مثبت» بوده است.
این مقامات هشدار دادند که نباید نتیجه مذاکرات را شکست تلقی کرد و دیپلماسی را «فرآیندی تدریجی» توصیف کردند. به گفته آنها، این گفت‌وگو «کانال دیپلماتیک» را دوباره فعال کرده است.
دو مقام که نخواستند نامشان فاش شود، گفتند اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، سپهبد عاصم مالک، مشاور امنیت ملی، و فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش، نقش مهمی در تسهیل مذاکرات و حفظ مسیر آن ایفا کردند.
یکی از مقامات گفت: «پاکستان نقش خود را با تسهیل ارتباطات ایفا کرده است» و افزود که مسئولیت هرگونه توافق نهایی بر عهده واشنگتن و تهران است.
منبع: الجزیره + رسانه‌های آمریکایی + خبرگزاری‌ها