دوشنبه 5th اکتبر 2020 , ساعت: 10:10کد مطلب : 118566 نسخه قابل چاپ
صلاح الدین خدیو

منازعه‌ی قره‌باغ، آیا راه حلی وجود دارد؟

 

 

حل منازعه دیرپای قره‌باغ بدون دستیابی ارمنستان و آذربایجان به یک راه‌حل مورد قبول طرفین که حمایت سه قدرت اصلی منطقه یعنی ایران و روسیه و ترکیه را داشته باشد، ممکن نیست.

با این حساب هرگونه مداخله خارجی له یا علیه یکی از طرفین نه تنها به بحران خاتمه نمی‌دهد، بلکه به لحاظ حساسیت و سوق الجیشی بودن منطقه، بالقوه احتمال سرایت بی ثباتی به کشورهای اطراف را هم در پی‌خواهد داشت.

وضعیت فعلی منازعه که محصول شکست آذربایجان در جنگ سه دهه قبل است، برای آذربایجان غیرقابل قبول است و همیشه پتانسیل شعله ور شدن مجدد بحران را در دل خود دارد.لذا طبیعی است همیشه در پی تغییر اوضاع و مقابله با راهبرد تحمیل امر واقع ارمنستان برآید.صد البته این به معنای ممکن‌بودن بازگشت به اوضاع قبل از ۱۹۹۴ هم نیست.

پیچیدگی منازعات قومی مخصوصا وقتی با دعاوی ارضی و متغیرهای ژئوپولتیک در سطح منطقه، آمیخته می‌شود، دوچندان شده و دستیابی به راه حل را منوط به توافق‌های منطقه‌ای و حمایت‌های جدی بین‌المللی می‌کند.

قاعدتا پایه و اساس نگاه ایران به بحران مذکور باید دست‌یابی دو کشور درگیر به راه حلی میانه و مرضی الطرفین با در نظر گرفتن منافع قدرت‌های اصلی منطقه باشد.

سیاست ایران در قبال این مساله در سه‌دهه‌ی گذشته شاهد برخی فراز ونشیب‌ها و ناخرسندی و سرخوردگی‌ها بوده است.

ایران سال ۱۳۷۰ که کم‌ترین آمادگی را برای بزرگترین تحول ژئوپولتیک قرن یعنی فروپاشی شوروی سابق را داشت، با نگاهی آرمانی به کشور تازه استقلال یافته آذربایجان به‌عنوان دومین کشور شیعه جهان می نگریست.این نگاه خام اندیشانه ایدئولوژیک به زودی در برابر واقعیت سکولاریزه شدن عمیق فرهنگ و جامعه آذربایجان و غلبه شدید امر قومی در آن، رنگ باخت و بتدریج دیدگاه سفت و سخت ژئوپولتیک جای آن را گرفت. روی‌کرد جمهوری آذربایجان به همکاری با قدرت‌های فرامنطقه‌ای نظیراسرائیل، به دیدگاه فوق ابعاد امنیتی هم بخشید.

طبیعی است واقعیت‌هایی که از رهگذر این تحولات در سه دهه‌ی گذشته شکل گرفته‌اند، اجازه نمی‌دهد ایران نگاه منافع ملی‌محور خود را کنار گذاشته و به دیدگاه آرمانی ابتدای دهه هفتاد بازگردد. در عین‌حال نمی‌تواند واقعیت هم‌دلی بخش کثیری از جمعیت کشور ـ استان‌های آذری‌نشین ـ با دولت باکو را هم نادیده گرفته و این متغیر را به‌عنوان قدرت نرم آذربایجان در روابط فیمابین به حساب نیاورد. هم‌چنانکه نمی‌تواند از مزایای دوستی استراتژیک با ارمنستان هم چشم پوشی نماید.

لذا موضع ایران باید تلفیقی از این نظرگاه‌ها همراه با راهبرد چندجانبه‌گرایی در همکاری منطقه‌ای برای حل بحران باشد.

هرگونه مداخله به نفع یکی از دوطرف می‌تواند واکنش جبرانی حامیان طرف دیگر را در پی داشته باشد.فرضا اگر ترکیه بخواهد با یک‌جانبه‌گرایی قاعده بازی را تغییر دهد، حتما با واکنش روسیه روبرو می‌شود. از این رو به نظر می‌رسد ایران نسبت به دو کشور پیش‌گفته در موضع میانه‌تری قرار داشته و از ظرفیت بیشتری برای میانجی‌گری دست‌کم برای یک آتش‌بس فوری برخوردار است.

علاوه بر سه‌کشور بزرگ منطقه، دست‌یابی به یک راه‌حل قطعی در گرو همکاری سایر بازیگران نظیر آمریکا، گروه مینسک، سازمان امنیت و همکاری اروپا، فرانسه و …است.

تجربه‌ی سی سال گذشته البته حاکی از بی‌نتیجه بودن مذاکرات و میانجی‌‌گری‌ها بوده است. لذا با نگاه به تجارب مشابه در بالکان و آفریقا، می‌توان گفت بدون یک اراده بین‌المللی معطوف به اعمال فشار علیه طرفین، امکان دستیابی به راه حل زیاد نیست.
فشاری که بتواند باعث تعدیل مواضع طرفین و تن دادن آنها به سازش‌های دردناک شود. در غیر این‌صورت مانند مساله فلسطین و کشمیر و …باید منتظر صد سالگی این بحران‌ها ماند.

 


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.