سه شنبه ۱۲ام تیر ۱۳۹۷ , ساعت: ۰۸:۰۴کد مطلب : 108423 نسخه قابل چاپ

«مذاکره»؛ آری یا خیر؟

اعمال تحریم‌های جدید آمریکا علیه ایران متعاقب خروج این کشور از برجام، شرایطی را به وجود آورده است که نداشتن راهبرد متناسب برای مقابله با آن، می‌تواند کشور را درگیر مشکلاتی جدی کند. دستور ترامپ به دست‌اندرکاران اعمال تحریم‌های جدید کاملا روشن است؛ ممانعت از فروش نفت ایران و توقف کامل آن تا قبل از ۱۳ آبان (چهارم نوامبر). از زمان صدور این فرمان، دست‌اندرکاران دستگاه عظیم دیپلماسی این قدرت اقتصادی و نظامی جهان، برای عملیاتی‌کردن آن به تکاپو افتاده‌اند. هدف اولیه آمریکا، ترغیب یا در صورت لزوم تهدید خریداران نفت ایران از طریق اعمال تحریم‌های ثانویه علیه کشورهای هدف برای کاهش یا توقف خرید نفت از ایران است. سفر هفته گذشته نیکی هیلی به هند و ملاقاتش با نخست‌وزیر این کشور، اعمال فشار به دهلی‌نو، یکی از مهم‌ترین خریداران نفت ایران، گام مهمی در این زمینه بود. به نظر می‌رسد طرح موضوعاتی مانند توانایی آمریکا در اعمال این راهبرد یا شرایط بازار جهانی نفت برای توفیق‌نیافتن آمریکا در راهبرد جدید، سؤالات و موضوعات گمراه‌کننده‌ای هستند که حاصلی جز اتلاف وقت و انرژی دست‌اندرکاران در ایران برای برنامه‌ریزی و مقابله با بحران پیش‌رو ندارند؛ امری که در صورت بی‌توجهی، علاوه بر مشکلات اقتصادی، دربردارنده مخاطرات دیگر برای کشور است. صورت‌مسئله کاملا روشن است؛ مسدودکردن راه‌های قانونی فروش نفت از سوی ایران، توقف کامل یا رساندن آن به حداقل ممکن. این وضعیت در سال‌های آخر دولت احمدی‌نژاد تجربه شد و پس از نتیجه‌نگرفتن از راهکارهایی که آثار و تبعات آن تا امروز گریبانگیر کشور است، مسیر مذاکره در پیش گرفته شد.

پس از گذراندن مسیری طولانی و مذاکراتی نفس‌گیر، کشور از چنبره قطع‌نامه‌های ذیل فصل هفتم شورای امنیت سازمان ملل متحد، تحریم‌های فلج‌کننده و انزوای جهانی رها شد. برخلاف مدعیانی که در مذاکرات نفس‌گیر بر طبل دلواپسی کوبیدند، توافق هسته‌ای حاصل راهبرد صحیح «مذاکره» بود که با تدبیر «نرمش قهرمانانه» رهبر انقلاب، انتخاب رویکرد «تعامل با جهان» در راهبرد سیاست خارجی کشور و پذیرش منطق برد- برد به نتیجه رسید. هیچ دلیلی برای این مدعا روشن‌تر از مخالفت صریح اسرائیل و عربستان در ۲۲ ماه مذاکره و خروج آمریکا از آن پس از روی‌کارآمدن ترامپ نیست. برون‌رفت از شرایط کنونی در پرتو رویکرد جدید آمریکا، قبل از هرچیز نیازمند قبول اصل «مذاکره» به‌عنوان ابتدایی‌ترین اصل پذیرفته‌شده جهان در حل‌وفصل اختلافات و حتی مخاصمات است. مذاکره فقط ابزاری عادی و متداول در مناسبات بین‌المللی و صرفا تاکتیکی برای تأمین اهداف کشورها و خلع سلاح طرف مقابل در اختلافاتی است که ممکن است در نبود راه‌حل مذاکره، به تشدید بحران و در نهایت جنگ کشیده شود. در هیچ مکتب سیاسی‌ای نمی‌توان مذاکره را به معنای سازش یا تسلیم تلقی و تفسیر کرد. بنابراین به نظر می‌رسد قبل از هرچیز تغییر این ذهنیت، پشت‌سرگذاشتن ادبیات رایج کنونی و ترویج فرهنگ گفت‌وگو در فضای سیاسی جامعه ضروری باشد. برخلاف تصور اولیه از این امر، توصیه به مسئولان کشور برای مذاکره با آمریکا، در شرایط کنونی و بدون زمینه‌سازی اولیه نیست. تعلل ایران در لابی‌گری و کناره‌گیری عناصر طرفدار برجام از کابینه ترامپ و کنارگذاشته‌شدن افراد باقی‌مانده با فشارهای لابی صهیونیستی، فرصت را برای مخالفان برجام فراهم کرد.

در ماه‌های اولیه روی‌کارآمدن ترامپ، ایران می‌توانست با استفاده از راهکارهای دیپلماتیک و مذاکره درباره موضوعاتی که ترامپ آن را بهانه‌ای برای خروج از برجام قرار داد، مانع شکل‌گیری فضای کنونی علیه ایران شود. در شرایط کنونی نیز که ترامپ و تیم به‌شدت ضدایرانی او در هیئت حاکمه با همراهی رژیم صهیونیستی به دنبال تحقق راهبرد جدید خود در به‌بن‌بست‌کشیدن اقتصاد کشورمان در عرصه داخلی و احیای ایران‌هراسی در عرصه بین‌المللی و آماده‌سازی افکار عمومی جهان برای بازگشت به دوره قبل از برجام هستند، ضروری است از هر اقدامی که م‍ؤید رفتار آمریکا درباره ایران باشد، پرهیز کرد. رویکرد ترامپ در مناسبات جهانی و تجارت بین‌المللی، آمریکا را به‌شدت تحت فشار قرار داده است؛ تا جایی که نخست‌وزیر کانادا، متحد دیرینه و همسایه دیوار‌به‌دیوارش، به مردم کشورش مقابله با سیاست‌های ترامپ و پرهیز از سفر به آمریکا را توصیه می‌کند. در چنین شرایطی، عبور عزتمندانه از تونل وحشت ترامپ نیازمند تعامل با جهان در همه زمینه‌های اقتصادی و تثبیت موقعیت خود در مناسبات بین‌المللی است. مذاکرات جدی با اروپا درباره موضوعاتی که قبلا مطرح شده، موضع اتحادیه را در مقابل آمریکا تقویت خواهد کرد. در همین راستا، حل‌وفصل مشکلات با عربستان سعودی در راهبردهای منطقه‌ای باید در اولویت سیاست خارجی قرار گرفته و قبل از آنکه فرصت‌ها در موضوعات محل اختلاف دو کشور از دست رفته و به تهدید تبدیل شود، آنها را از طریق مذاکرات جدی و با منطق برد- برد بین دو همسایه حل‌وفصل کرد. قبلا در همین ستون از برجام با عنوان «خاکریز قابل اتکا» یاد کرده‌ام. برجام محصول «مذاکره با دشمن» بود. آمادگی ایران برای مذاکره، همین دشمن را آچمز کرد و بزرگ‌ترین رویداد دیپلماتیک در عرصه جهانی را رقم زد. تا قبل از آغاز دور جدید مذاکرات، حتی تصور پیاده‌روی شانه‌به‌شانه وزیر خارجه ایران در کنار وزیر خارجه آمریکا در مخیله هیچ‌کس نمی‌گنجید. این اتفاق افتاد و اتفاقا برنده آن هم ایران بود؛ تا جایی که تاریخ ۴۰ساله انقلاب نشان می‌دهد، ایران از «مذاکره» حتی با آمریکا که روابط دیپلماتیک نیز با آن برقرار نیست، ضرر و زیان نکرده است. مذاکرات چندجانبه «بن» درباره افغانستان با حضور آمریکا و ازبین‌بردن خطر طالبان در مرزهای شرقی و مذاکرات درباره عراق پس از سرنگونی صدام و تثبیت حکومتی (اگر نگوییم همسو) لااقل غیرمتخاصم پس از چندصدسال در مرزهای غربی، نمونه‌هایی ‌انکارنشدنی در کارآمدی مذاکره برای تحقق اهداف و منافع ملی است. در حالی که خروج آمریکا از برجام، خیمه‌های اقتصاد کشور را که پس از توافق هسته‌ای به آرامش رسیده بود، دچار اخلال کرد، همسان‌سازی «مذاکره» با واژه‌هایی مانند خیانت به آرمان‌های انقلاب، سازش یا تسلیم در مقابل دشمن، خطایی جبران‌ناپذیر برای آینده فرزندان کشور است.

شرق


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.