سه شنبه ۸ام اسفند ۱۳۹۱ , ساعت: ۰۲:۱۲کد مطلب : 38058 نسخه قابل چاپ
به مناسبت مذاکرات هسته ای در قزاقستان

راه حلی برای شکست بن‌بست

حکومت ایران همچنین تمام تلاش خود را برای پیشبرد یک بازی دوگانه مبذول داشته است؛ از یکسو ضمن رعایت قوانین بین‌المللی با افزایش تعداد و کیفیت سانتریفیوژها و پیشبرد برنامه موشکی و تداوم غنی‌سازی با غلظت بیش از ۲۰ درصد بر توان خود افزوده٬‌ اما از دیگرسو  با پودر کردن اورانیوم ۲۰ درصد٬ خط قرمزهای جهانی را در این مورد درنظر گرفته‌است. تا بدین ترتیب هم کارتهای بیشتری برای بازی داشته باشد و هم فاصله کافی با بمب اتم را حفظ کند. اما به نظر می‌رسد این بازی دوگانه به پایان خود نزدیک می‌شود و بیش از این امکان تداوم ندارد و نه تنها تحریمها گلوی اقتصاد ایران را فشرده٬‌ بلکه ممکن است پیامدهای دیگری نیز با خود به همراه داشته‌باشد.

 در آستانه مذاکرات ۵+۱ و ایران در قزاقستان٬ دبیر کل سازمان ملل متحد در مصاحبه با واشنگتن پست خواستار سرعت عمل جامعه جهانی در مورد پرونده اتمی ایران شده است. این اظهارات بان کی مون که نماینده یک نهاد بی‌طرف در منازعات جهانی محسوب می‌شود٬ نشان می‌دهد غرب موفق شده‌است اکثریت جامعه جهانی را در مورد اهداف نظامی پرونده هسته‌ای ایران متقاعد کند. پنهانی بودن برنامه اتمی ایران در آغاز٬ سوابق گذشته جمهوری اسلامی و هزینه گزافی که ایران برای حفظ این برنامه می‌پردازد؛ زمینه را برای پذیرش چنین ادعایی فراهم کرده‌است. نتیجه این بی‌اعتمادی٬ تشدید روزافزون تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران و حمایت اکثر کشورهای‌ دنیا از آن ‌است.

ارزیابی نادرست

رهبران ایران که پس از پیروزی انقلاب سال ۱۳۵۷ تجربه دور زدن تحریم‌های مختلف را داشته ‌اند؛ در آغاز تحریم‌ها را کاغذ پاره خواندند. و تصور می‌کردند توان دور زدن آن را نیز دارند. اما به سرعت متوجه اشتباه عمیق خود در ارزیابی میزان جدیت غرب شدند. آیت الله خامنه‌ای که در زمستان سال گذشته مدعی بود٬  جمهوری اسلامی امروز نه تنها در شرایط شعب ابی طالب نیست بلکه در شرایط بدر و خیبر قرار دارد٬ کمتر از یکسال بعد در اظهاراتی متفاوت ناچار به پذیرش تاثیر تحریم‌ها شد وآن را   “غیرمنطقی و وحشیانه  خواند او در روزهای اخیر نیز نشانه‌های بیشتری از استیصال را در سخنان خود نشان داد و گفت: “تصور آنها این است که ملت ایران دیگر از تحریمها به ستوه آمده‌اند، پدرشان دارد در مى‌آید، همه چیز به هم ریخته است؛ پس ما بگوئیم خیلى خوب، بیائید مذاکره کنید تا تحریم را برداریم، یکهو جمعیت ملت ایران راه بیفتند که بله، بیائید مذاکره کنیم. “

سایر مقامات جمهوری اسلامی نیز در این مورد اظهارات مشابهی داشته‌اند که نشان می‌دهد همه آنها به تاثیرات ویرانگر تحریم‌ها بر اقتصاد ایران معترفند. واقعیت این است که مدیریت ناکارآمد  همراه با تحریمها٬ کشور را به مرز ورشکستگی رسانده است. ارزش پول ملی به حدود یک چهارم رسیده٬ مشکلات دارویی عرصه را بر بیماران تنگ کرده و تورم و فقر جامعه را به ورطه سقوط کشانده است. جمهوری اسلامی به دست خویش چنان مصیبتی برای خود تدارک دیده است که به این سادگی نمی تواند از آن رهایی یابد.

توپ در زمین کیست؟

با تشکیل دولت جدید اوباما٬ جوبایدن معاون رئیس جمهور و جان کری وزیر امور خارجه آمریکا٬ ایران را به مذاکره رو در رو دعوت کرده‌ و نسبت به حل مسالمت آمیز این پرونده ابراز امیدواری کرده‌اند. اما در پاسخ٬ رهبرایران ضمن رد مذاکرات٬ مواضع گذشته خود را تکرار کرد و گفت توپ در زمین آمریکاست و خواستار لغو تحریم‌ها شد. اما آیا به راستی توپ در زمین آمریکاست؟

بسیاری از ناظرین بر این باورند که این حکومت ایران است که باید گام اول را بردارد. زیرا کمر مردم ایران در زیر بار فشار ناشی از تحریم‌ها خم شده‌است و شرایط اقتصاد کشور نیز روز به روز وخیم‌ترمی‌شود. بر اساس تحریم‌های موجود امکان ورود هرگونه  پول نقد و طلا به کشور غیر ممکن شده‌است و تحریم‌ها به سوی نفت در برابر غذا پیش می‌رود و امکان فروش نفت ایران نیز هر روز سخت تر می‌شود. در چنین شرایطی مسئولیت حل این معضل بیش از همه برعهده حکومت ایران است که باید بتواند با استفاده از هر امکانی٬ اجماع موجود علیه کشور را بشکند و زمینه عبور از این بحران را فراهم کند.خامنه ای با  تکرار مواضع گذشته و نادیده‌ گرفتن مشکلات امروز ایران نه تنها گرهی نمی‌گشاید٬  بلکه برآن می‌افزاید او باید مسئولیت خود در وضعیت موجود را بپذیرد و به آن عمل کند.

راه‌ رفته

طی سالهای گذشته استراتژی ایران دفاع از برنامه اتمی‌ با تکیه و استناد به قوانین موجود جهانی بوده‌ است. ایران با تاکید بر اینکه هیچ شاهدی دال بر انحراف برنامه اتمی‌اش ارائه نشده است؛ ادامه غنی سازی اورانیوم با هر غلظتی را جزء حقوق خود می داند و در برابرفشارهای مختلف غرب مقاومت کرده است. حکومت ایران همچنین تمام تلاش خود را برای پیشبرد یک بازی دوگانه مبذول داشته است؛ از یکسو ضمن رعایت قوانین بین‌المللی با افزایش تعداد و کیفیت سانتریفیوژها و پیشبرد برنامه موشکی و تداوم غنی‌سازی با غلظت بیش از ۲۰ درصد بر توان خود افزوده٬‌ اما از دیگرسو  با پودر کردن اورانیوم ۲۰ درصد٬ خط قرمزهای جهانی را در این مورد درنظر گرفته‌است. تا بدین ترتیب هم کارتهای بیشتری برای بازی داشته باشد و هم فاصله کافی با بمب اتم را حفظ کند. اما به نظر می‌رسد این بازی دوگانه به پایان خود نزدیک می‌شود و بیش از این امکان تداوم ندارد و نه تنها تحریمها گلوی اقتصاد ایران را فشرده٬‌ بلکه ممکن است پیامدهای دیگری نیز با خود به همراه داشته‌باشد. حل مساله نیاز به ارائه ابتکاری عملی از سوی ایران دارد  تا این باور جهانی  که ایران درپی  دستیابی به بمب اتمی است و مذاکرات تنها پوششی برای خریدن زمان از سوی ایران است تغییر کند. اما متاسفانه تنها ابتکاری که از سوی جمهوری اسلامی ارائه شده‌است؛ ثبت فتوایی ازخامنه‌ای در زمینه تحریم استفاده از بمب اتمی است. که بدون تردید در جامعه جهانی پذیرفتنی نیست. نمی‌توان با تکیه بر مفاهیم درون دینی٬ اعتماد جامعه جهانی سکولار را کسب کرد.

 فرصتی کوتاه و گرانسنگ

 تاکنون با میدان‌داری روز افزون لابی‌های اسرائیل و کشورهای عربی علیه ایران٬ حل این مسأله میسر نشده‌است و هر اقدام میانه ای که از سوی طرف غربی ارائه شده‌٬ به سرعت به شکست انجامیده‌ است. پیشنهاد مبادله اورانیوم که درآغاز موافقت آمریکا و غرب را به همراه داشت؛ پس از پذیرش آن توسط  ایران٬ با فشار همین لابی ها ناکام ماند. همچنین پیشنهاد ایران برای حل بحران اتمی در استانبول که در آغاز با شادمانی توسط کاترین اشتون اعلام شد؛ در مذاکرات بغداد به دلیل مخالفت آمریکا به بن بست رسید. اکنون اما آمریکا تحت رهبری دوباره اوباما امکان بیشتری برای مصالحه دارد و وزرای کلیدی کابینه مانند جان کری و چاک هیگل  نیز از طرفداران مذاکره با ایران هستند. این فرصت کوتاهی است که ایران باید بتواند از آن استفاده کند. اما در شرایط موجود هژمونی مخالفین برنامه اتمی ایران بر این پرونده سایه افکنده است و این  ترکیب مناسب کابینه نیز به تنهایی نمی‌تواند گرهی از این کلاف سردرگم بازکند و حل آن نیاز به ابتکار جدی ایران دارد. ایران باید نسبت به رفع نگرانی های بین المللی از برنامه هسته ای خود اقدامات معنا داری صورت دهد و تنها در این صورت می‌تواند نسبت به خروج از شرایط موجود امیدوار باشد و گرنه تداوم وضعیت کنونی٬ کشور را فلج خواهد کرد و آنگاه حتی اگر جام زهری هم نوشیده شود٬ کارگر نخواهد افتاد.

سه گام مهم و اساسی ذیل می‌تواند زمین بازی را تا حدی به نفع ایران تغییر دهد و با منزوی کردن نیروهای رادیکال طرفدار لابی اسرائیل و کشورهای عربی امکان نقش آفرینی نیروهای معتدل را فراهم نماید. ایران می‌تواند به صورت داوطلبانه و به مدت مشخصی:

۱–  غنی سازی اورانیوم با غلظت بیست درصد را تعلیق نماید.

 ۲ –  ذخیره اورانیوم بیست درصد خود را به میله سوخت تبدیل نموده و تحویل راکتور تهران نماید.

 ۳-  پروتکل الحاقی را اجرا نموده و زمینه بازرسی از پارچین و هر جای دیگری که آژانس صلاح می داند را فراهم کند و اعلام کند در صورتی که طرف غربی حسن نیت خود را نشان دهد و تحریمها را تعلیق یا لغو نماید امکان دستیابی به توافق دائمی براین اساس  وجود دارد.

 چنین رویکردی ضمن اینکه عقب نشینی تهران تلقی نخواهد شد٬ در عین حال امکان حل برد – برد این منازعه را نیز فراهم می‌کند. ایران از ابتدا این ادعا را داشته‌است که چون طرف غربی حاضر به تامین سوخت مورد نیاز راکتور تحقیقاتی تهران نشده؛ اقدام به غنی سازی اورانیوم با این غلظت کرده است و اکنون که خود سوخت مورد نیاز این راکتور را تولید کرده‌است؛ به طور موقت می‌تواند آن را تعلیق نماید. ایران همچنین همیشه  تاکید داشته است که برنامه اتمی صلح آمیز و در چارچوب مقررات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دنبال می‌کند. به این دلیل تامین امکان دسترسی بازرسان آژانس به نقاط مورد تقاضایشان عقب نشینی تلقی نخواهد شد. همچنین تبدیل ذخیره اورانیوم موجود به میله‌های سوخت و تحویل آن به رآکتور اتمی تهران٬ نگرانی جهانی نسبت به آن را از بین خواهد برد.

اجرای داوطلبانه این اقدامات موضع بین‌المللی ایران را به شدت تقویت کرده و زمینه را برای حل برد – برد این مناقشه فراهم می‌کند و به طرفداران حل مسالمت آمیز این بحران در آمریکا و کشورهای اروپائی نیز امکان مانور بیشتری خواهد داد.  ضمن اینکه ایران همچنان موفق به حفظ وجهه و پرنسیب خود می‌شود. طرف غربی نیز می‌تواند از صلح آمیز بودن برنامه اتمی ایران مطمئن شده و به اهداف خود دست یابد. اما اگر آقای خامنه‌ای همچنان به این انتظار باشد که با تکرار مواضع گذشته خود و ثبت چنین فتواهای در سازمان ملل این بحران را فیصله دهد آب در هاون می‌کوبد و مسئولیت نابودی روزافزون توان ایران٬ بیش از همه متوجه شخص او خواهد بود .

سایت ملی – مذهبی محلی برای بیان دیدگاه‌های گوناگون است.


حوزه :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.