شنبه ۲۰ام بهمن ۱۳۹۷ , ساعت: ۰۵:۱۱کد مطلب : 110943 نسخه قابل چاپ

رابطه نظم دموکراتیک با هویت ایرانی

کل خاورمیانه درچالش هویتی قرار دارد ومیان تاریخ، اسلام ومدرنیته در رفت وآمدی نظری وسیاسی است.
ایران نیز مهد تمدنی کهن است و ارزش های تمدنی را با خود حمل می کند.
با اینهمه پرسشی مهم پیش از مشروطیت وهمزمان با موج تهاجمی پس از انقلاب صنعتی اروپا ذهن ایرانیان را درگیر چیستی منشأ پیشرفت غربی ها وعلل عقب ماندگی ما ایرانیان کرده است.
این پرسش ،سرانجام به حکومت قانون ومحدود شدن قدرت پادشاه رسیدو خواست آشنایی با علوم وفنون جدید در آن به اوج رسید.
به تعبیری دو مولفه دوران تمدن ایرانی، اسلامی وامتزاجات آن به همراه زیر شاخه تمدنی،تحول اسلامی- شیعی دوران صفویه، سرانجام پاسخ خودرا در نظم مشروطیت سیاسی قدرت یافت.
با اینحال نظم سنتی قدرت در ایران، نظم سیاسی جدید را بر نتابید وهم محمد علی شاه وهم رضا خان و رضا شاه کوشیدند نظم مشروطیت را پس بزنند اما برای یافتن پاسخ های دورانی، تلفیق تجدد وپیشرفت با نظم سیاسی باستانی، بویژه از دوران رضاخان در دستور کار قرار گرفت و در دوران محمدرضا شاه به اوج رسید.
این رویکرد که همراه با پرش تاریخی- تمدنی ودورانی عصر اسلامی همراه بود، چالش تازه ای ایجاد کرد وعلاوه بر آن که دستاورد نظم سیاسی مشروطه را به مخاطره افکند، مولفه بازگشت وبرجسته کردن هویت اسلامی، دینی وشیعی را موجب شد تا به انقلاب ۵۷ منتهی شد.
در رویکرد جدید ،پرسش نسبت دین آزادی ودموکراسی ،پرسشی مهم تلقی می شد وبه تعبیری دیگر همسان کردن نظم سیاسی مشروطیت با هویت دینی در دستور کار نظریه فکری وسیاسی قرار داشت وهنوز ادامه دارد.
تجربه جمهوری اسلامی بار دیگر، بازگشت به هویت تاریخی- ایرانی را در دل گروهی زنده کرده است. با این تفاوت که عده ای همچنان دل در گرو پادشاهی دارند وعده ای نیز دل درگرو نظام جمهوری سپرده اند و جمهوری ایرانی را مطرح کرده‌اند. البته جمهوری ایرانی تماما قابل مصادره در هویت خواهان تاریخی نیست.جدال دو هویت ایرانی- تاریخی وهویت اسلامی در قالب دونظم سیاسی حکومت پادشاهی پهلوی وجمهوری اسلامی نتیجه بخش نبوده است و تلاش برای حذف یکی به سود دیگری نه ممکن است ونه مطلوب.
اکنون چاره چیست ونظم دموکراتیک به کدام هویت نزدیک است؟ نظم دموکراتیک اساسا مبتنی بر بی طرفی ایدئولوژیک وهویتی است. بنابراین به طور ساختاری نمی تواند هویت پذیر باشد ویا منافع عمومی را صرف برآمدن یک ایدئولوژی یا هویت تاریخی نماید.
اکنون این پرسش پیش می آید که نظم های سیاسی موجود، از هویت طلبی ،به عنوان ابزاری کارآمد درجهت وحدت و یکپارچگی سرزمینی استفاده می کرده اند. آینده بی طرفی نظم دموکراتیک نسبت به هویت طلبی مرسوم چه خواهد بود وچگونه مساله حفظ یکپارچگی سرزمینی را تضمین خواهد کرد؟ در این مورد بعدا سخن خواهیم گفت.
هویت ابزار نیست تا به کار نظم سیاسی برای انواع یکسان سازی بیاید. از طرفی هویت خالص هم در بطن جامعه ساری وجاری نیست وبه رغم ادعاها ،هم هویت گرایان باستانگرای ایرانی وهم هویت طلبان مذهبی بیش از هر زمان دیگری با فرهنگ مدرن وغربی در تعامل ودادوستد هستند و گویا تنها مشکلشان آن بخش دیگر از هویت ساری و جاری در این سرزمین است.
بهر حال این چالشی است که نظم دموکراتیک آینده نمی تواند خود را متعهد ووابسته به آن بداند وتلاش کند ،بخش هویتی دیگر را حذف یا محدود سازد. بهر روی وضعیت دموکراتیک آینده ایجاب می‌کند تا عرصه هویتی به حوزه عمومی رانده شود. حوزه عمومی می تواند ،رقابت های هویتی را هم در شکل نهادی مانند حزب سامان دهد ویا به صورت نهادهای فرهنگی وپژوهشی به طرح ادعاها ودلایلی اثباتی هر گروه منجر شود ودر بسیج نهایی نیروها در حوزه عمومی به طرفین کمک نماید. البته در هر بخش از هویت ایرانی ،سرمایه های جاودانی وجود دارد که نظم سیاسی دموکراتیک نمی تواند به آن بی اعتنا باشد. تخصیص اعتبار در این موارد همچون تولید کالای عمومی است وطرف گیری هویتی نیست.
میراث های ارزشمندی همچون تخت جمشید وارامگاه فردوسی و…در حوزه تمدن ایرانی وحفاظت از میراث معماری اسلامی مانند آنچه در اصفهان و…وجود دارد از این امور مستثنی هستند.
به طور خلاصه نظم دموکراتیک آینده ،ایران را تک هویتی نمی داند وبه دنبال طرف گیری وتسویه ارزش های هویتی اقشارجامعه نه درحوزه عمومی ونه درحوزه خصوصی از هویت تاریخی ایرانی یا هویت اسلامی ویا نمونه های تلفیقی آن نخواهد بود. ساختار سیاسی دموکراتیک نیز یک ساختار مدرن است ومنبعث از نهضت مشروطیت خواهد بود که در قالب نظام جمهوری ارتقاء وتبلور خواهد یافت. به تعبیری دیگر هیچ رویکرد هویتی ، نمی تواند آ خرین مرحله وشکل دولت سازی ایرانیان را که از نهضت مشروطیت الهام می گیرد، انکار نماید ودرتقابل باآن براید. دراین مرحله نمادهای تاریخی مشروطه همچون میراث های تمدنی ایرانی و اسلامی ارج وارزش دارند ونقش آن بر پرچم ایران انعکاس خواهد داشت.


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.