یکشنبه ۲۹ام اسفند ۱۳۹۵ , ساعت: ۰۵:۱۲کد مطلب : 102442 نسخه قابل چاپ

بهاران خجسته است؟ بهاران خجسته باد!

با سمبولیزم فصول بازی های زیادی می‌توان کرد و می‌کنند. در این میان موقعیت بهار و زمستان ویژه تر است. از ادبیات گرفته تا سیاست دست از سر بهار و زمستان برنمی‌دارند. تک و توک هستند که در ستایش پاییز هم سخنی بگویند، مثلاً اخوان و پادشاه فصلهایش پاییز، الباقی همه بهار و زمستان است. یا به قصد اینکه متلک بگویند یا به این منظور تا امیدی را در اندازند. زمستان را برای اینکه سرد است و سرما سخت سوزان است و بهار را برای اینکه آبستن است و فصل بیداری، خرم است و تازه و پر طراوت، سبک بال است و برخاستگی از خواب زمستانی ، یک ناگهانیِ پر وعده و . . . والخ. خوب! این همه درست است و در خور بهار و زمستان . با این همه علاوه بر اینکه در حق فصول دیگر اجحاف است، یک جور پرتوقعی از فصول هم هست. این همه انتظار از یک فصل نمی‌شود داشت و نباید هم داشت. مگر بیشتر از سه ماه است؟ یک پس و پیشی هم هست. اگر قرار باشد با سیکل طبیعت کوک شویم ، باید بپذیریم که زمان دوری است و نه خطی. از پس زمستان بهار است و از پس بهار پاییز و زمستان . نه بهار، یک ناگهان است و نه زمستان یک همیشگی. نه باید دلخور شد از اینکه بهار با آن همه وعده‌هایش کوتاه بوده است و نه فصول بعدی را بی وعده پنداشت. تعلیق میان فصول محتوم است . همه این حرف‌ها می‌تواند سمبولیک تلقی شود. دو پهلو و پر متلک. بازی با نمادها را به همین ترتیب می‌شود ادامه داد تا کار برسد به جاهای باریک. اما متلکی در کار نیست. صحبت از سمبولیزم فصل ها است و این بار که بهار است ، بار دیگر، پیام آور امید لابد:

و اما امید! به نظر می‌آید ما با مفهوم امید دچار نوعی سرگشتگی هستیم . با بسیاری از مفاهیم دل ، یک دله نمی کنیم. تن به تبعاتش نمی دهیم . هم این را می‌خوهیم و هم آن را. نه این را و نه آن را . مثلاً همین امید و تبعاتش. از شهروند تا مسوولان همگی بر سر یک ضرورت اجماع دارند: ضرورت امید و اینکه «نومیدی کفر است». سرگشتکی از همینجا شروع می‌شود:

الف-نومیدی کفر است ، چرا که راه‌ها را بسته می‌بیند، زمان را بی وعده، منفعل است و خمیده و خموده و ملول . جامعه نیازمند آدم‌های سرحال است و شهروندان قبراق، دوستدار زمانه ، میهن، تاریخ و سرنوشت خود. از همین رو باید در ستایش امید صحبت کرد و سیاه نمایی را ممنوع ساخت. هم به این دلیل که سیاه ، آنقدرها هم که گفته می‌شود سیاه نیست، هم از آن رو که نمایاندنش، داشتن غرض و مرض محسوب می‌شود. هرکسی که نومید پروری کند، مشکوک است و در خور سرزنش و تنبیه.

ب-اما امید چیست، امیدوار کیست؟ «امید، دوست داشتن آن چیزی است که نداریم» ، یا به تعبیر پل والری «امید نوعی بدبینی است و آن یعنی لحظه‌یی تردید کردن نسبت به محتومیت بدبختی». امیدوار در نتیجه یعنی ناراضی. امید ملک طلق آدم ناراضی است، امیدوار به تغییر، به تغییر فردایی که مثل امروز نیست ، امروزی که کم دارد، ناکافی است و باید برای ارتقائش کوشید. آدم امیدوار یعنی آدم ناراضی. دوستدار آنچه که باید باشد و نیست، ناقص است و کم. آدم امیدوارِ ناراضی است که در تلاش برای تحقق بهتر است، نقاد وضع موجود و خواهان وضع مطلوب. اما چنین آدمی ، مشکوک تلقی نمی شود؟ آدم معترض، شهروند ناراضی ، گیرم امیدوار تا کجا تحمل می‌شود و از کجا مجرم تلقی می‌شود؟ تکلیف ما را باید روشن کرد : میان کفر نومیدی و جرم امیدواری ، در این غار دموستنس واقعیت ، چگونه و تحت چه شرایطی می‌توان امیدوار بود؟ به عبارتی چقدر و تا چه اندازه می‌توان ناراضی بود؟

پ- شق سومی هم هست. نه نومید و نه امیدوار اما شهروندی راضی یا به رضای خدا یا به زیست در لحظه . نومیدی مربوط به آدمی است که روزگاری امیدوار بوده است. هستند کسانی که اصلاً هیچ وقت امیدوار نبوده‌اند که حال از نومیدی رنج ببرند. اینها آدم های راضی اند، امیدوار نیستند، دم غنیمتی اند، یا از سر بدبینی به فردا یا از سر پذیرش تقدیر و حکمتی که در پس کارهای خداوند است. دیگر منتظر چیزی نیستند . موجوداتی ارضا شده ، بی هیچ حسرتی و کمبودی. (ای بابا. باز سمبولیک شد!). شهروند راضی دم غنیمتی‌ یا تقدیرگرا. اما سرگشتگی ما پایانی ندارد. همین شق هم تحمل نمی شود. شهروند همینجوری الکی خوش و دم غنیمت ، با خودش نوعی سبک زندگی و اخلاق می‌آورد، سبک و سیاقی که خیلی مورد پسند عرف و نظم و قدس مسلط نیست و با معیارهای تعریف شده مجاز نمی خواند. پس چه باید کرد؟ بهتر است بپرسیم چگونه باید بود؟ می‌بینیم که در آستانه بهار و وعده های پر امیدش، کلاف سردرگمی شده است هر شهروندی. به هر سازی که می‌رقصد بدآهنگ است! ناراضی امیدوار، نومید کافر، الکی خوشِ دم غنیمتی. هیچ کدام پسندیده نیست. موانع بر سر امید ، جز این همه و مهم‌تر از آنها، حافظه هایی است که از تخیل هایشان رو دست خورده اند. گول خورده‌اند و گول زده‌اند و مانده‌اند بی وعده. توهم را با امید یکی گرفته‌اند . توهم، زدوده شده است و همراه با آن، امید رخت بر بسته است. در چنین بن بستی است که به‌رغم اجماع عمومی بر سر ضرورت امید، وضعیتی سر می‌زند که به تعبیر فلاسفه عبث نام دارد. (ابسورد): ابسورد وقتی سر می‌زند که امید رخت بر می‌بندد. باور به تغییر می‌شود مثل باور به ابسورد، ناممکن، بی هیچ قطعیتی نسبت به امکان خروج از آن. مواجهه مکرر یک میل بی پایان به شاید بهتر از یک سو با واقعیت محتوم غیر قابل تغییر مکرر از سوی دیگر ، تضاد میان انتظار انسانی به فردایی بهتر از یک سو و غیر انسانی بودن جهانی که در آن زیست می‌کنیم از سوی دیگر. ابسورد برای کامو طلاق میان روحی است که وحدت را می‌خواهد و جهان غیر منطقیای که سرخوردگی به بار می‌آورد. این روح و این جهانی که به همدیگر تکیه زده‌اند بی آن که با هم به تفاهم برسند. انسانی که در واقعیت به دنبال نشانه هایی است که واقعیت فاقد آن است. دوست داری اتفاقی بیفتد و اتفاقی نمی‌افتد. در این تثلیث محتوم و سیکل باطل نتوانستن ، چگونه می‌توان همراه با بهار، شاد بود و خجسته ، امیدوار بود و مثلاً بهاریه نوشت؟ سخن از ضرورت کدام امید است؟ کدام نوع امید است که می‌تواند او را از بازگشت تراژیک، بن بست اکنون و حسرت زدگی معاف سازد؟ این پرسش ها به همه جلوه های زندگی ، از سیاست گرفته تا هنر، از اجتماع تا خلوت آدم ها، تعمیم پذیر است و مربوط از همین رو هر یک از این حوزه ها موظف به پاسخ اند. پاسخ هنر چیست؟ پاسخ سیاست، پاسخ مذهب، پاسخ عرفان، پاسخ فلسفه؟ برای اعاده حیثیت از انسان در جهانی غیر انسانی، باید بتوان اعتراض کرد حتی اگر به فایده اش مشکوک باشیم . بی فایده بودن ما را از اقدام معاف نمی‌سازد. اقدامی نه به قصد فرارفتن از دیوارها بلکه برای فراتر رفتن از خود، اگر شهروند را امیدوار می‌خواهیم. بگذارید امیدوار باشیم، یعنی ناراضی.*

* منبع: روزنامه اعتماد( اسفند/ ۱۳۹۰)

——————————

نام اثر : بهار

نام نقاش: جوزپو آرچیمبولدو

Giuseppe Arcimboldo-1563نویسنده : اپراتور سایت تاریخ ارسال : مارس ۱۸, ۲۰۱۷


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.