سه‌شنبه 16th ژوئن 2020 , ساعت: 09:06کد مطلب : 117542 نسخه قابل چاپ
روح الله سوری

ایران، چین، روسیه در سال ۹۹

روابط ایران با روسیه و چین را می‌توان در چارچوب رویکرد کلی‌تر سیاست نگاه به شرق جمهوری اسلامی ایران در چهل سال گذشته، به ویژه در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد به دنبال اعمال تحریم‌های سازمان ملل علیه برنامه هسته‌ای ایران، تحلیل کرد.

روابط ج.ا.ا. با چین به ویژه در بخش‌های تجارت و انرژی تحت تاثیر چند مولفه مهم از جمله روابط ایران با آمریکا، نیاز چین به انرژی و نهایتا سیاست خارجی مسالمت‌آمیز و مبتنی بر اقتصاد این کشور قرار دارد.

نیاز چین به انرژی از یک سو و سیاست خارجی مصالحه‌جویانه این کشور ازسوی دیگر، ضرورت کاهش تنش‌ها در منطقه خلیج فارس را به اولویتی مهم در سیاست خارجی این کشور تبدیل کرده است. در واقع منافع دولت چین با برقراری سطحی از ثبات در سطح بین‌الملل در ارتباط می‌باشد؛ به همین خاطر به نظر می‌رسد بهبود روابط ایران و آمریکا و عدم وجود درگیری و تنش میان ایران و کشورهای صادرکننده نفت در خلیج فارس در حدی که به جریان انتقال امن انرژی به این کشور لطمه نزند مورد خواست چین می‌باشد ضمن اینکه نقش ثبات و امنیت منطقه در کاهش قیمت نفت وارداتی چین را نیز نباید نادیده گرفت. در این میان اما نقش آمریکا به تنهایی این قابلیت را دارد که رابطه تجاری و سیاسی ایران با چین را به شدت از خود متاثر سازد.

مهمترین حوزه‌ای که تاثیر تحریم‌های آمریکا را می‌توان به وضوح در آن مشاهده کرد فروش نفت ایران به چین می‌باشد. بر اساس گزارش گمرک چین میزان خرید نفت چین از ایران در سال ۲۰۱۹، پنجاه درصد کاهش داشته است.

آنچه از وضعیت خرید نفت ایران طی سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ می‌توان استنباط کرد افزایش روند کاهشی آن متناسب با افزایش فشارها و تحریم‌های ایالات متحده آمریکا علیه ایران می‌باشد، به طوری که سهم نفت ایران طی سال ۲۰۱۹ در کل واردات نفت چین ۳ درصد بوده است در حالی که سهم عربستان و روسیه روی هم رفته ۳۰ درصد بوده است. در واقع طی سال گذشته عربستان با افزایش ۴۷ درصدی و روسیه با افزایشی ۹ درصدی، عملا کاهش واردات نفت چین از ایران را جبران کرده‌اند.

موضوع دیگری که در مورد تاثیرگذاری ایالات متحده آمریکا بر روابط تجاری ایران و چین می‌توان مورد اشاره قرار داد، توافق تجاری میان آمریکا و چین در اواخر سال ۹۸ می‌باشد که بر اساس آن چین متعهد شده است در سال ۲۰۲۰، ۵۲.۴ میلیارد دلار کالای بیشتر از آمریکا وارد کند که بخشی از این میزان توافق شده هم مربوط به واردات نفت و گاز از آمریکا می‌باشد.

جایگاه و نقش‌آفرینی جمهوری اسلامی ایران در طرح جاده–کمربند نیز از جمله دیگر حوزه‌هایی است که می‌تواند تحت تاثیر تحریم‌های آمریکا قرار گیرد.

ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود واجد این مزیت است که هم در مسیر زمینی و هم در مسیر دریایی طرح مذکور نقش مهمی ایفا کند اما مساله آنجاست که ج.ا.ا از نظر امکانات اقتصادی در شرایط تحریم قابلیت‌های زیادی برای ایجاد زیرساخت‌های لازم برای این طرح را ندارد و جذب سرمایه‌گذاری‌های در نظرگرفته شده از سوی چین برای این پروژه نیز به خاطر تحریم‌ها با موانع زیادی مواجه است. به نظر می‌رسد تحریم‌های آمریکا و ادامه این شرایط در نهایت چین را به سمت راه‌های جایگزین از جمله از طریق ترکمنستان و آذربایجان برای دسترسی به اروپا و همچنین از طریق بندر گوادر پاکستان برای دسترسی به اقیانوس هند، خلیج فارس و شمال افریقا ترغیب نماید.

چین اگرچه حامی برجام و منتقد خروج آمریکا از توافق هسته‌ای با ایران می‌باشد اما به دلایلی از جمله نقش کاهش تنش‌های میان ایران و آمریکا در تسهیل جریان انرژی به چین و کاهش موانع حضور تجاری در ایران، در صورتی که شرایط به سمت جایگزینی توافق جدیدی به جای برجام پیش برود چین از آن حمایت خواهد کرد

در کل با توجه به تاثیرپذیری روابط تجاری میان ایران و چین از تحریم‌های ایالات متحده آمریکا و ادامه سیاست فشار حداکثری این کشور علیه ایران انتظار می‌رود روابط اقتصادی و تجاری ایران با چین در سال ۹۹ به ویژه در بخش انرژی، روند کاهشی بیشتری داشته باشد. هر چند که در مواضع و روابط سیاسی چین نسبت به ایران تغییر خاصی را نمی‌توان انتظار داشت.

اهمیت روابط روسیه و ایران بیش از آنکه به خاطر مسائل تجاری و اقتصادی باشد در ارتباط با مسائل سیاسی و نظامی می‌باشد. حجم تجارت دو کشور ایران و روسیه برخلاف ایران و چین خیلی قابل توجه نیست و مبادلات بازرگانی دو کشور تنها ۰.۳ درصد مبادلات بازرگانی روسیه را تشکیل می‌دهد.

در ارتباط با چشم انداز روابط روسیه و ایران در سال جاری، دو موضوع مهم می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد: یکی همکاری ایران و روسیه در آینده سوریه و دیگری موضوع اتمام مهلت تحریم تسلیحاتی ایران در اکتبر ۲۰۲۰ که در ادامه به آن‌ها پرداخته می‌شود.

روسیه و ایران طی سال‌های اخیر همکاری نزدیکی را با یکدیگر در سوریه داشته‌اند. این همکاری حتی تا استفاده نیروی هوایی روسیه از پایگاه نوژه همدان نیز پیش رفت و همین مساله از سوی بسیاری از ناظران به عنوان دلیلی برای ورود ایران و روسیه به یک رابطه استراتژیک قلمداد شد. این در حالی است که معاون وزارت خارجه روسیه در مصاحبه‌ای که سال گذشته با شبکه سی ان ان داشته صراحتا بر رد این موضوع و تعهد روسیه به حفاظت از امنیت و منافع اسرائیل در سوریه تاکید کرده است. در واقع همانطور که این مقام رسمی روسیه اعلام کرده است دور کردن نیروهای ایرانی تا ۸۵ کیلومتری مرز اسرائیل، یکی از اولویت‌های مهم روسیه در سوریه می‌باشد.

چین به دلایلی که گفته شد از تنش میان ایران و آمریکا استقبال نخواهد کرد در حالی که روسیه فارغ از آسیب‌هایی که تنش میان ایران و آمریکا می‌تواند به اقتصاد این کشور بزند (به دلیل پایین بودن حجم تجارت دو کشور)، تنش میان ایران و آمریکا را تا حدودی در جهت منافع خود قلمداد می‌کند.

اول اینکه با توجه به بازی همه جانبه روسیه در خاورمیانه، این تنش‌ها می‌تواند روند نزدیکی کشورهای عرب به روسیه را افزایش دهد. از طرفی هم تنش‌ها قدرت چانه زنی روسیه در برابر آمریکا را افزایش خواهد داد و دست آخر اینکه اعمال فشارهای حداکثری آمریکا از طریق کاستن از قدرت و توان ایران در سوریه می‌تواند در جهت منافع روسیه باشد.

موضوع مهم دیگر در روابط ایران و روسیه در سال جاری، پایان گرفتن زمان تحریم تسلیحاتی ایران در اکتبر ۲۰۲۰ می‌باشد. به نظر می رسد که موضع اعلامی روسیه در این رابطه حمایت از برداشته شدن این تحریم‌ها باشد چرا که قبل از هرچیز لغو تحریم تسلیحاتی می‌تواند دست روسیه را برای صدور سلاح به ایران باز کند و شاید همین مساله بستر لازم برای فروش بیشتر سلاح از سوی روسیه به دیگر کشورهای منطقه را نیز فراهم آورد. اما همان طور که گفته شد، سیاست روسیه در قبال ایران را باید در چارچوب روابط روسیه با دیگر کشورهای خاورمیانه، اروپا و آمریکا تحلیل کرد. به نظر می‌رسد روسیه از این وضعیت برای تامین منافع خود و دیگر بازیگران رقیب ایران همچون اسرائیل استفاده لازم را ببرد و این احتمال را می‌توان داد که روسیه حمایت خود از لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران را منوط به خروج نیروهای ایرانی از سوریه نماید تا همزمان بتواند امتیازات لازم را از آمریکا و اروپا درخواست کند.


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.