چهارشنبه ۲۰ام تیر ۱۳۹۷ , ساعت: ۰۲:۰۴کد مطلب : 108503 نسخه قابل چاپ

اصلاح‌گری راه بی‌انتهای بسته‌نگار

محمد بسته‌نگار فعال ملی و مذهبی که در ١٨ تیر ١٣٩٧ به دنبال چند سال تحمل بیماری کلیوی دارفانی را وداع گفت. او خود را میراث‌دار تفکر، جنبش و حرکتی می‌دانست که رشد و پیشرفت را با تغییردرونی و استمرار آن در جامعه همراه می‌دید. حرکت از خود به جامعه، به‌شدت او را بی‌ادعا و نیازمند گوش دادن به سخن دیگران کرده بود. من این منش بزرگوارانه را در تحریریه «ایران فردا» بارها به نظاره نشسته بودم و به آن‌همه بزرگواری غبطه خورده و می‌خورم. روحیه‌ای که می‌توانست همواره میان بینش، موقعیت و منافع، سوگری مردمی و الهی خود را با تامین عدالت، برابری و عرفان و آزادی برای مردم حفظ کند. تکامل این روحیه ریشه در تاملات جوانی او داشت که او در سن ١٨ سالگی به مسجد هدایت رفت و با آشنایی با آیت‌الله طالقانی جهت‌گیری‌های شخصیتی، سیاسی و مذهبی خود را در چارچوب اسلام رحمانی سامان داد.

ورود به دانشکده حقوق دانشگاه تهران، دستش را برای فعالیت سیاسی و مذهبی باز کرد. او خود را از نسل‌های وظیفه‌گرای مصدقی می‌دید که به دنبال احیای دین و ظرفیت‌های آن در چارچوب عرضی ایران بودند. این نگاه از منظر متدولوژی مبارزه حرکت او و همراهانش را از ضدیت فرعی، اصلاحات ارزی و آزادی زنان از سوی نگاه سنتی را به سوی مبارزه با استبداد و استعمار سوق داد. او هزینه‌هایی که می‌پرداخت از این منظر قابل تفسیر است؛ حبس شدن پس از عضویت در نهضت آزادی در سال ١٣٣٩، عضویت در شورای انجمن اسلامی دانشجویان در سال ۴١ و مجددا رفتن به زندان پس از ١۵ خرداد ۴٢ و حبس مجدد در سال ۵١ برای چهارمین بار. پس از انقلاب سال ۵٧ حرکت انقلابیونی چون او بیش از گذشته ظرافت‌های خاص زمانه خویش را طلب می‌کرد. او و یارانش پس از انقلاب، جریان سوم را شکل دادند. جریانی که در زمانه تقابل میان براندازان و حامیان میان جنگ داخلی و خارجی (بر نظام) و حامیان بدون قید و شرط نظام (در نظام) به دنبال راه سومی بودند که برخود نیروهای با نظام نام نهادند. نیروهایی که براندازی را نفی می‌کردند و در چارچوب اصلاح‌گری، بقای کشور و نظام را خلاف نیروهای در نظام، نه حمایت مطلق، که حمایت مشروط با ایجاد فاصله انتقادی و اصلاح امور ذکر می‌کردند.

نیروهایی که براساس گفت‌وگو و سازوکارهای حزبی، تحت شعار «همه حق دارند، ولو برحق نباشند» تلاش می‌کردند چتر سیاسی کشور را با ایجاد انعطاف در سیاست‌های کلان آن، به دور از درگیری‌های جناحی، و براساس منافع ملی برسر رنگین‌کمان اقوام و تنوع مذهبی در ایران بگسترانند. بسته‌نگار با خلق آثاری چون «مبانی دموکراسی»، «جامعه‌مدنی در حکومت علی»، «حقوق بشر از منظر اندیشمندان»، «برخورد سنت و تجدد»، «حاکمیت مردم از دیدگاه اسلامی و قرآنی»، تجربه زیسته خود را در زندان و در محضر بزرگانی چون آیت‌الله طالقانی به تماشا نشسته بود. تلاش خستگی‌ناپذیر او براساس این باور شکل گرفته بود که تحقق آزادی، عدالت، عرقان و برابری وابسته به نظام فرآیندی است که قادر است تاریخی به صحنه اجتماعی ورود کند و به‌طور تاریخی، تحول لازم، ضروری و کافی را ایجاد کند. او علاوه براین‌که یاوری ارزشمند و اندیشمند برای طالقانی، سحابی، بازرگان و دیگر نیروهای ملی و مذهبی بود به خوبی از محضر آن بزرگان تساهل و تسامح نسبت به دگراندیشان آموخت. به نحوی که در زندان ستم‌شاهی توده‌ای‌ها و مارکسیست‌ها به عنوان دگراندیشان زمانه، همواره از آیت‌الله به عنوان روشنفکری یاد می‌کردند که مناسباتش توانمندی هم‌نشینی و هم‌سخنی با تمامی نحله‌های فکری را دارد. بسته‌نگار می‌دانست اگر فرهنگ طالقانی همگانی شود، ایران گذار تاریخی خودش را برخلاف مسیحیت و کشتارهایی عظیم میان کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها به روش مصلحت‌آمیز طی خواهد کرد.

بی‌دلیل نبود که در گسترش این حرکت سترگ فرهنگی همواره نیرویی کلیدی در بزرگداشت‌هایی اندیشمندانی چون شریعتی، بازرگان، سحانی و… به‌شمار می‌رفت. اگر امروز در ایران داعشی و هرنوع حرکت نصربالرعب ضعیف به نظر می‌رسند یکی از عوامل مهم آن حرکت بسته‌نگار و نواندیشان دینی همراه اوست. از این نظر ایران و ایرانیان مدیون او هستند. بسته‌نگار از آن دست از نیروهایی است که آینده نقش او را بهتر تبیین خواهد کرد. خدایش او را رحمت نمود که در تمام عمر تلاش کرد زندگی‌اش همواره تجلی قرآن در صحنه باشد.


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.