دوشنبه ۲۳ام اسفند ۱۳۹۵ , ساعت: ۰۴:۱۲کد مطلب : 102311 نسخه قابل چاپ
ابعاد تحلیلی اعلام جنگ مسلحانه حزب دموکرات کردستان ایران

اشتباه استراتژیک حزب دموکرات کردستان ایران

گفتگو با احسان هوشمند، ماهنامه پیام ابراهیم، سال سوم، شماره ۱۸، آذر و دی ماه ۱۳۹۵

حزب دموکرات کردستان ایران شاخه مصطفی هجری در چند ماه گذشته ضمن اعلام آغاز دوباره جنگ مسلحانه، تعدادی از نیروهای نظامی خود را روانه داخل کشور کرد و بدین ترتیب بعد از دو دهه توقف درگیری‌های نظامی در غرب کشور از آمادگی حزب برای درگیری با نیروهای دولتی سخن گفت. همچنین رهبری حزب دموکرات کردستان در ماه‌های گذشته چند نوبت از دولت اسرائیل درخواست کمک کرده است. برای تحلیل این رویداد با احسان هوشمند، کارشناس مباحث قومی و مسائل کردستان به گفت‌وگو نشستیم.

پیام ابراهیم: به‌عنوان نخستین پرسش اشاره‌ای به تاریخچه جنگ‌های مسلحانه در سده معاصر درحوزه‌های کردنشین کشور داشته باشید.

هوشمند: با سلام خدمت شما و همه دست‌اندرکاران نشریه پیام ابراهیم ،در پاسخ باید عرض کنم که پس از کشته شدن برادر “اسمعیل اقا سمکو” و قیام وی برای خونخواهی برادرش، شورش عشایری “اسماعیل آقا سمکو” آغاز شد و دامنه شورش عشایری اسماعیل آقا موجب ناامنی در ارومیه و بخش‌هایی از غرب استان آذربایجان غربی گردید. شورش اسماعیل آقا در سال‌های متمادی همراه با غارت شهر مهاباد و ناامنی‌هایی در “ارومیه ومیاندوآب” و نیز کشته شدن رهبر آشوری‌های مهاجر به ایران یعنی “مارشیمون” از جمله رویدادهای حوزه کردنشین در سده معاصر است که با کشته شدن وی در سال ۱۳۰۹ به اتمام رسید. اسماعیل آقا در دوره شورش عشایری توسط نیروهای روسیه تزاری نیز تقویت می‌شد و حتی برای مقابله با مشروطه خواهان آذربایجان نیز به همکاری با روس‌ها پرداخت. در این سال‌ها البته چند شورش عشایری محدود در منطقه مریوان و اورامانات همچون بسیاری نقاط دیگر کشورنیز روی داد که به‌سرعت سرکوب شد.

نخستین جریان سیاسی و قومگرای کُرد ایرانی در دوره اشغال ایران در جنگ دوم جهانی به نام “کومله ژکاف” در شهر “مهاباد” که در آن روزگار تحت اشغال شوروی بود، تاسیس شد. این جریان تحت تاثیر جریان مشابهی به نام “هیوا” که در کردستان عراق تشکیل شده بود تاسیس شد و تا سال ۱۳۲۴ به فعالیت خود ادامه داد. این حزب پس از پذیرش قاضی محمد در حزب و سپس سفر دوم قاضی محمد به باکو “(شوروی سابق)”به “حزب دموکرات کردستان ایران” تغییر نام داد. در سال‌های گذشته بخشی از اسناد حزب کمونیست شوروی در خصوص فرمان استالین برای تاسیس احزاب دموکرات در بخش‌هایی از ایران از جمله” تبریز و مهاباد” منتشر شده است تا پس از تاسیس این احزاب زمینه برای اعمال فشار بر ایران برای اخذ” امتیاز نفت شمال” مهیا شود. با تاسیس حزب دموکرات کردستان ایران و اعلام تاسیس “جمهوری مهاباد” ،حدود یک‌سال اداره “مهاباد و بوکان” و بخشی از منطقه “مکریان” توسط این جریان صورت گرفت. با خروج ارتش سرخ شوروی از ایران زمینه فعالیت‌های حزب دموکرات کردستان ایران به سرعت از بین رفت و حزب دموکرات کردستان سرنوشتی مشابه فرقه دموکرات آذربایجان یافت. از سال ۱۳۲۵ تا دهه ۴۰ جنگ یا درگیری ویژه و خاصی با رنگ و لعاب قومی و کردی روی نداد. با آغاز قیام “ملامصطفی بارزانی “در عراق و تشدید شکاف میان ارکان حزب دموکرات کردستان ایران که در این سال‌ها با اعضایی محدود و در حاشیه جریان بارزانی‌ها به رهبری “عبداله اسحاقی”” (احمد توفق)”به فعالیت می‌پرداختند، گروهی از حزب جدا شده و قصد کشاندن جنگ مسلحانه به داخل کشور را داشتند. شخصیت‌هایی چون “سلیمان معینی و ملا آواره و عبدالله معینی و اسماعیل شریف‌زاده” کمیته انقلابی حزب دموکرات کردستان ایران را تشکیل دادند اما این جریان کوچک نتوانست در این سال‌ها اقدام جدی و اثر‌گذاری داشته باشد با اعدام “سلیمان معینی” توسط کردهای عراق و کشته شدن دیگر اعضای گروه در کردستان عراق یا در داخل کشور عملا راهبرد جنگ مسلحانه این جریان هم به خاموشی گرایید.

مهمترین بخش از تاریخ جنگ‌های مسلحانه از فردای پیروزی انقلاب آغاز می‌شود. با پیروزی انقلاب رهبران و کادرهای حزب دموکرات کردستان ایران به داخل کشور و شهر مهاباد بازگشته و زمینه برای فعالیت آشکار آنان مهیا می‌شود. “۲۳ بهمن ۱۳۵۷شهربانی مهاباد” توسط این گروه غارت می‌شود و سپس در یک اسفندماه ۱۳۵۷ یعنی کمتر از هشت روز از سرنگونی رژیم شاهنشاهی، پادگان مهاباد مورد هجوم قرار می‌گیرد. پس از ان سلسله درگیر‌های نظامی و مسلحانه به‌تدریج در بخش‌هایی از مناطق کردنشین غرب کشور آغاز می‌شود. تلاش‌های دولت موقت و نیز آیت‌الله طالقانی و دیگر رهبران انقلاب برای گفت‌وگو با احزاب مستقر در منطقه به فرجام نمی رسد. افزون بر حزب دموکرات کردستان ایران،احزاب دیگری همچون کومله، چریک‌های فدایی خلق اقلیت،پیکار و چند گروه کوچک‌تر مارکسیست در منطقه مستقر بودند  که متاسفانه این درگیری‌های نظامی تلفات انسانی و اقتصادی بسیار زیادی بر جای گذاشت. این نکته را نیز بیفزایم که جنگ مسلحانه فقط میان نیروهای دولتی و احزاب چپ مستقر در منطقه از جمله دموکرات و کومله نبود بلکه میان این نیروهای رقیب با یکدیگر نیز جنگ مسلحانه جریان داشت و جنگ میان این نیروها نیز تلفات وسیعی برجای گذاشت. از جمله جنگ دموکرات و کومله با یکدیگر.

پیام ابراهیم: این درگیری‌ها تا چه زمانی استمرار داشت؟

این درگیری‌ها در سال ۱۳۵۸ به‌تدریج تشدید شد و به اوج خود رسید و تا سال‌های پس از جنگ کم و بیش استمرار داشت. البته طی چند سال جنگ توان این احزاب کاهش یافت و ابعاد این درگیری‌ها خیلی محدود بود و تقریبا پس از جنگ نخست خلیج فارس، یعنی تشکیل دولت اقلیم کردستان عراق این درگیری‌های نظامی تمام شد.

پیام ابراهیم: یعنی داوطلبانه جنگ مسلحانه تمام شد؟

هوشمند: خیر! بلکه با استقرار دولت اقلیم کردستان عراق “دولت اقلیم” اجازه حضور مسلحانه به نیروهای این احزاب در داخل مرزهای کشور را نمی‌داد. یعنی دولت اقلیم به این نیروها و احزاب اجازه داد تا در داخل اقلیم و کمپ‌هایشان باقی بمانند، اما حق ورود به داخل ایران و جنگ مسلحانه نداشتند.

پیام ابراهیم: پس از سال ۱۹۹۱ میلادی یعنی از ۲۵ سال پیش درگیری‌های نظامی در منطقه کردستان تمام شد؟

خیر. درگیری این احزاب تمام شد اما حدود ۱۲ سال بعد و با تاسیس شعبه ایرانی « پ. ک. ک» یعنی پژاک هم شاهد درگیری‌های محدودی در کردستان بودیم که تلفاتی در بر داشت. اما هیچگاه فعالیت‌های این حزب به جنگ مسلحانه جدی و بزرگی منجر نشد. در سال ۱۳۹۰ جنگ با پژاک هم تشدید شد و پس از آن با توافقی که به‌دنبال ظهور داعش روی داد فعالیت‌های نظامی پژاک در داخل کشور محدود شد.

پیام ابراهیم: پس چگونه دوباره حزب دموکرات کردستان ایران شاخه مصطفی هجری اعلام جنگ مسلحانه کرده است؟ موضع دولت اقلیم کردستان عراق چیست؟

برای بررسی چرایی اعلام جنگ مسلحانه حزب دموکرات کردستان ایران باید به تحولات منطقه‌ای پس از ظهور داعش اشاره کنم که موجب تشدید رقابت‌های منطقه‌ای میان بلوک‌های قدرت منطقه‌ای از جمله ایران و ترکیه و عربستان شده است. با شکل‌گیری بحران سوریه و سپس تشدید فعالیت‌های پ. ک. ک و شعبه سوری حزب کارگران کردستان ترکیه عملا بخش‌هایی با اهمیت از مرزهای سوریه و ترکیه به کنترل پ. ی. د یا حزب اتحادیه دمکراتیک کردستان سوریه که شعبه سوری پ. ک. ک است،درآمد و ترکیه از چنین وضعیتی ناخشنود بود چرا که بر اقتدار پ. ک. ک آن‌هم در آن‌سوی مرزهای ترکیه افزوده شده بوددر چنین شرایطی. برخی محافل ترکیه‌ای گاه و بیگاه ایران را حمایت از پ. ک. ک متهمی کنند. همچنین تشدید رقابت‌های ایران و عربستان بویژه در یمن و عراق هم متغیر دیگری است که زمینه بر هم خوردن موازنه قوا در منطقه را فراهم کرده کرده است. همچنین تشدید رقابت‌های ایران و اسرائیل هم متغیر دیگری است که هر یک از این متغیرها می‌تواند زمینه را برای کمک به حزب دموکرات کردستان ایران مهیا کند. یکی از رهبران پ. ک. ک هم در نوشته‌ای از نقش “سازمان جاسوسی میت ترکیه” در ترغیب احزاب مستقر در اقلیم کردستان برای کشاندن پایشان به داخل ایران سخن گفته بود.

پیام ابراهیم: یعنی حزب دموکرات کردستان ایران پس از تحولات منطقه‌ای شرایط را برای آغاز جنگ مسلحانه مناسب دیده است؟

هوشمند: حزب دموکرات شرایط را مناسب تشخیص نداده است. دقت شود که در دو و نیم دهه گذشته مجموعه تحولاتی روی داده است که شرایط را برای هر نوع مبارزه مسلحانه‌ای در کشور نامناسب کرده و بعید است رهبری حزب دموکرات از آن بی‌اطلاع باشد. گسترش شمار تحصیل‌کرده‌های دانشگاه‌ها در مناطق کردنشین یکی از این تحولات است. افراد تحصیل‌کرده آن‌هم با تحصیلات عالیه کمتر حاضر به فرمان‌برداری از رهبرانی هستند که دانش سیاسی و اجتماعی به‌روزی ندارند و با رویکرد ایدئولوژیک از هویت و “کردیت” به مبارزه نظامی و مسلحانه می‌پردازند. یعنی اقشار تحصیل‌کرده حاضر به فرمانبرداری از رهبران حزب برای کشتن و کشته شدن نیستند. فضای اجتماعی نیز مستعد پذیرش رویکرد جنگ مسلحانه نیست. مردم مناطق کردنشین مطالبات توسعه‌ای زیادی دارند و می‌دانند هر نوع گسترش ناامنی موجب بیکاری بیشتر فرزندانشان و موجب عقب‌ماندگی توسعه‌ای عمیق‌تر منطقه می‌شود. و در نهایت موجب کشته شدن جوانان می‌شود.

پیام ابراهیم: اگر فضای اجتماعی مناسب نبوده پس به‌جز شرایط منطقه چه عوامل دیگری در اعلام رویکرد تازه این حزب موثر بوده است؟ آیا توان حزب از نظر مالی یا نظامی افزایش یافته است؟

اگر فضای اجتماعی برای جنگ و درگیری نظامی مناسب نباشد یعنی می‌توان انتظار داشت که روند جذب نیروی جدید برای حزب نیز افزایش چشمگیری نداشته است. از طرف دیگر شاهدی هم در دست نیست که نشان دهد توان نظامی حزب افزایش قابل ملاحظه‌ای داشته باشد؛ به ویژه آنکه این حزب و سایر احزاب مستقر دراقلیم بودجه خود را از دولت اقلیم دریافت می‌کنند و در شرایط فعلی هم دولت اقلیم کردستان عراق با بحران مالی و اقتصادی روبه‌رو است و شرایط برای افزایش بودجه‌های این حزب مهیا نیست. پس هیچ متغیر اجتماعی یا نظامی مؤثری برای توجیه رویکرد تازه حزب در دسترس نیست.

پیام ابراهیم: موضع دولت اقلیم کردستان عراق در این‌باره چیست؟ گروهی مسلح در منطقه اقلیم کردستان عراق مستقر هستند و از مرزهای اقلیم گاه و بیگاه وارد مرزهای ایران می‌شوند و سپس باز به مقرهای خود در داخل عراق باز می‌گردند؛ آیا این نافی مسئولیت‌های دولت اقلیم کردستان عراق و دولت عراق نیست؟

دولت اقلیم کردستان عراق بارها اعلام کرده است اجازه نمی‌دهد از خاک این منطقه علیه ایران استفاده شود اما با وجود این موضع هنوز اتفاق خاصی برای محدودکردن این حزب یا خلع سلاح این حزب مستقر در خاک اقلیم کردستان عراق صورت نگرفته است.

پیام ابراهیم: گروهی از تحلیل‌گران نقش عربستان سعودی را هم در رابطه با موضع جدید حزب دموکرات کردستان ایران بااهمیت می‌دانند. همچنین درخواست رهبران حزب دموکرات کردستان از اسرائیل و سایر کشورهای غربی برای دریافت کمک؛ شما چه تحلیلی دارید؟

معمولا احزاب مسلح برای تامین مخارج نظامی خود به دلیل نداشتن منابع مستقل دائمی و مورد نیاز مجبور می‌شوند از کمک‌های خارجی استفاده کنند و چنین وضعیتی راه را برای دخالت سازمان‌های جاسوسی در این مبادلات بیش از پیش باز می‌کند. اما در سده معاصر کمتر حزبی یا گروهی را در منطقه خاورمیانه می‌توان یافت که جسارت کرده باشد و رسما و علنی از اسرائیل درخواست کمک کرده باشد. حتی اگر از اسرائیل هم کمکی دریافت کنند آن‌را لاپوشانی می‌کنند؛ نه آنکه رسانه‌ای کنند و این نکته از نظر تحلیلی حائز اهمیت است. از دیگر سو در چند سال اخیر “دولت سعودی” به دلیل حمایت از “عناصر تکفیری” –جهادی و حملات این گروه‌ها به مناطق کردنشین سوریه و اقلیم کردستان عراق و کشتار افراد غیر نظامی و بی‌گناه مورد انتقاد افکار عمومی مردم کرد قرار گرفته است و نزدیکی به این رژیم و دریافت کمک از آن رژیم می‌تواند در نظر افکار عمومی پیامد بسیار منفی در پی داشته باشد.

پیام ابراهیم: آیا تلاش‌های نظامی اخیر حزب نیز با دستاورد نظامی قابل ملاحظه‌ای روبه‌رو بوده است؟

هوشمند: حزب تاکنون چند تلاش برای حضور در داخل کشور داشته است که البته با تلفات سنگینی روبه‌رو بوده است. به قول آقای خالد عزیزی رهبر شاخه دیگر حزب دموکرات کردستان که در مصاحبه با یکی از رسانه‌های اقلیم کردستان عراق گفت ما نمی توانیم حتی یک روستا را در شرایط کنونی تصرف کنیم و نمی‌توانیم به فرض تصرف یک روستا آن را برای یک ساعت حفظ کنیم، در چنین شرایطی جنگ و درگیری نظامی دستاورد نظامی چشم‌گیری به‌جز کشته شدن نیروهای حزب در پی نخواهد داشت. فراموش نکنیم در درگیری‌های سال های نخست انقلاب حضور مسلحانه در یک روستای مرزی تا ساعت‌ها و حتی یکی دو شبانه روز مخفی می‌ماند؛ چون وسیله ارتباطی نبود. اینترنت نبود و موبایل و تلفنی در روستاها نبود تا نیروهای دولتی با خبر شوند. الان افزون بر آنکه در اغلب مناطق و روستا‌های مرزی مراکز و نیروهای نظامی مستقر هستند دسترسی مردم به موبایل و اینترنت موجب شده تا در چشم برهم زدنی  مردم نیروهای دولتی را از حضور این نیروها اگاه سازند و بدین ترتیب مانند ماجرای اشنویه نیروهای حزب در تیر رس قرار گیرند و تلفاتی متحمل شوند. البته در چند ماه گذشته به‌جز چند درگیری محدود نظامی تعدادی از افراد عضو بسیج یا مخالفین احزاب در برخی روستاها ترور شده‌اند و رسانه‌های حزب دموکرات نیز به‌صورت تلویحی مسئولیت پذیرفته‌اند که این اقدام نیز بازتاب مثبتی نداشته است. اقدام اخیر در اعلام جنگ مسلحانه را می‌توان اشتباهی استراتژیک دانست که هیچ دستاورد قابل دفاعی را در پی نخواهد داشت و اگر رهبران حزب منتظرند تا با روی کار آمدن ترامپ در امریکا شرایط برایشان مهیا شود؛ باید گفت که قمار برگی مرتکب می‌شوند.

پیام ابراهیم: به‌عنوان آخرین پرسش آیا سایر احزاب کُرد ایرانی مستقر در کردستان عراق با حزب دموکرات کردستان ایران همراهی کرده‌اند؟

نه شعبه دیگر حزب دموکرات و نه کومله(هر سه جناح)تاکنون راهبرد حزب دموکرات کردستان ایران-شاخه هجری – برای آغاز جنگ و درگیری نظامی نپذیرفته‌اند.


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.