یکشنبه ۲۸ام تیر ۱۳۹۴ , ساعت: ۱۰:۰۴کد مطلب : 82004 نسخه قابل چاپ
الهیات تفهمی (۲)

نباید با حجج شرعی راه تفهم را بر مسلمین بست

فقیهان اسلام از آغاز تاکنون با تاسیس حجیت‌های گوناگون شرعی از ظواهر کتاب و سنت گرفته تا سایر موارد که در کتاب‌های اصولی آن‌ها را باب حجج خوانده‌اند راه تفهم «هستی خدا است» را در باب احکام بر روی مسلمانان مسدود کرده اند. در ایجاد این انسداد هیچ فرقی میان فقیهان شیعه و سنی نیست. در عصر حاضر که آثار زیانبار حجیت تراشی‌های گذشتگان ما پیش از پیش آشکار شده و به بحران دینی در جهان اسلام انجامیده، وقت آن رسیده که این انسداد به «انفتاح» مبدل شود و تفهم اخلاقی مستمر از اراده خداوند جای استنباط احکام شرعی از کتاب و سنت (حتی در مدل اجتهاد در زمان و مکان که راه‌حل اساسی برای مشکلات جهان اسلام نیست) را بگیرد.

۱- چنانکه پیشتر گفته ام پیامبر اسلام از طریق قرآن و حدیث این «حقیقت تفهمی» را به مخاطبان خود ابلاغ نموده است که «هستی خدا است» و پیروی از او در همه عصرها در مقام نظر و عمل جز تفهم مستمر این «فهمیده» نیست. این تفهم امری اختیاری و دور از هر گونه اجبار است.

۲- چون هر فهمی بنا بر طبیعت خود قائم به ذات و سیال است و نقد هر فهمی بخشی از خود فهم است، فهم هیج کس نمی‌تواند برای کس دیگری حجت (غیر قابل عبور و غیر قابل نقد) به شمار آید. اگر کسانی برای فهم پاره‌ای از آدمیان حجیت قائل شوند و آن را غیر قابل نقد و غیر قابل عبور اعلام کنند راه فهم دیگران را مسدود کرده اند و به تقلید فرا خوانده اند و فرمان را به جای فهم نشانده اند و بدون تردید بذر خشونت و زورگوئی کاشته اند.

۳- فهم اخلاقی از اراده خداوند که به احکام مربوط است، بخشی از فهم «هستی خدا است» می‌باشد. در این بخش هم فهم قائم به‌ذات و سیال است و در این بخش هم صاحب هیچ فهمی نمی‌تواند ادعا کند که فهم او بر دیگران حجت است و کسی نمی‌تواند از آن عبور کند.

۴- فقیهان اسلام از آغاز تاکنون با تاسیس حجیت‌های گوناگون شرعی از ظواهر کتاب و سنت گرفته تا سایر موارد که در کتاب‌های اصولی آن‌ها را باب حجج خوانده‌اند راه تفهم «هستی خدا است» را در باب احکام بر روی مسلمانان مسدود کرده اند. در ایجاد این انسداد هیچ فرقی میان فقیهان شیعه و سنی نیست. در عصر حاضر که آثار زیانبار حجیت تراشی‌های گذشتگان ما پیش از پیش آشکار شده و به بحران دینی در جهان اسلام انجامیده، وقت آن رسیده که این انسداد به «انفتاح» مبدل شود و تفهم اخلاقی مستمر از اراده خداوند جای استنباط احکام شرعی از کتاب و سنت (حتی در مدل اجتهاد در زمان و مکان که راه‌حل اساسی برای مشکلات جهان اسلام نیست) را بگیرد.

۵- تعهد ما به دین و دینداری جز تعهد ما به همین تفهم مستمر از «هستی خدا است» در مقام نظر و مقام عمل نیست. تفهم مستمر غیر از تعبد مستمر است. آنچه با نوآوری در باب دین و دینداری منافات دارد، تعبد مستمر است نه تفهم مستمر. اشکالات ناشی از تعبد مستمر نتیجه حجیت تراشی‌های گذشتگان است که بیش از آنچه مبنای علمی داشته باشد مبنای سیاسی و حفظ هویت‌های فرقه‌ای داشته است. تفهم مستمر با نوآوری‌هایی که از طبیعت استمراری و تجدد طلبانه فهم ناشی می‌شود، نه تنها سازگار است بلکه از آنها تغذیه می‌کند و بدون آنها منجمد می‌گردد و نابود می‌شود. در نظر صاحب این قلم هرآنچه به عنوان نوآوری در دین و دینداری قابل دفاع است مربوط به همین تفهم مستمر است که هیچ ضرورت ندارد آن را تحت عنوان پاره ای از تعبیرات محل نزاع بگنجانیم و سپس در انسجام و عدم انسجام معنایی آن تعبیرات با یکدیگر به مجادله مشغول شویم.

۶- شکی در این نیست که تأسیس اصول در مقام تفسیر متون، خصوصاً متون حقوقی یکی از مقبولات و مسلمات دانش هرمنوتیک است. اما این تأسیس اصول که امری عقلی است با تأسیس حجیت‌های شرعی که فقیهان و اصولیون بدان می‌پردازند از زمین تا آسمان متفاوت است.

منبع: وبسایت نویسنده


حوزه :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.