دوشنبه 6th آوریل 2020 , ساعت: 09:04کد مطلب : 116609 نسخه قابل چاپ
مهدی رجبی

آیا کرونا را خدا فرستاد؟

از بین نوشته ها و دیدنی های زیادی که امروزه دررابطه با ویروس کرونا در شبکه های فارسی زبان مطرح می شوند، توجه به
رابطه خدا با این بلای ناگهانی بیش ازهمه خودنمایی می کند. برداشت از رابطه خدا با این پدیده و بزبان دقیقتر نقش خدا در
پدیدار شدن آن، چنان گوناگون است که لازم می آید تا روی آن تأمل شود.
بروز این ویروس مرگبار که تاکنون جان هزاران نفر را گرفته و زندگی را در اغلب کشورهای بزرگ فلج کرده، واکنش های
تأمل انگیزی را در بین کسانی برانگیخت که همه رویدادهای زندگی و جهان را به خدا نسبت می دهند. هدف نوشته کنونی تأمل
روی جنبه تناقض آمیز این نوع نگرش به رابطه خدا و پدیده های هستی است که به بهانه ویروس کرونا بطور گسترده یی
خودنمایی می کند.
گروهی می گویند خداوند این بلا را به سر انسان ها نازل کرد تا آنها را امتحان کند، برخی می گویند خدا خواست تا آدم ها به
اوضاع کنونی خود و به بلاهایی که بر سر طبیعت و جانوران دیگر در اثر کار و زندگی خویش آورد فکر کند، برخی می گویند
خواست تا پیوند مرگ و زندگی را به بشر که آن را فراموش کرده بود، یادآوری کند. حتا کسی چون بیل گیت که با فروش
ویندوز و تبدیل کردن آن به کانون جاسوسی از همه مردمان جهان یکی دوصد میلیارد گرد آورد، نقش معنوی برای این ویروس
کشنده قائل می شود. آنچه در این میان بیش از همه تکان دهنده است، گفته های دکانداران دین است که در اینجا بدان می پردازم.
حساب این گروه را باید از دینداران واقعی که بگونه یی پاک، با صفا و از سر راستی به خدا در این رابطه توسل می جویند، جدا
باید کرد : گفته های زیر که به الهی قمشه یی نسبت داده می شود، جلوه یی از برخورد از روی راستی و فکر درست با خدای
خود است:
نامه ای از خدا…
فرض کنید من اصلا وجود ندارم!
بروید، مثل آدم زندگیتان را بکنید ،
اینقدر داستان و شعر درست نکنید .
خودتان میخواهید سر همدیگر را کلاه بگذارید ،چرا پای من را وسط می کشید؟
اگر من خدایم چرا موسی را بفرستم تا شنبه را تعطیل کند ، عیسی را بفرستم بگویم یکشنبه و به مسلمانها بگویم جمعه را؟
چرا کاری کنم که عیسوی شرابش را در کلیسا یعنی خانه خدا راحت بنوشد! و مسلمان به جای شراب، شلاق بخورد؟
چرا یکی چادر سر کند و دیگری هیچ نپوشد؟
اگر من این خدائی که شما میگوئید بودم، چرا باید بگذارم به اسم من کلید بهشت بفروشند ؟! یا دنیا را برای مخلوقات من جهنم
کنند؟
خدایی که به عبادت محتاج باشد ، خدایی که قسم بخورد جهنمش را از نافرمانان پر میکند!
خدایی که تمام آنچه را در زمین حرام کرده، در بهشت وعده میدهد..!! من نیستم! اشتباه گرفته اید!!!
اگر به دنبال من میگردید مرا در عشق، مهربانی، بخشش ،آگاهی، گذشت، راستگوئی و انسانیت پیدا کنید.
البته اگر …. به دنبال من میگردید !
و اما آن ها که خود را پیشوایان دین قلمداد می کنند خواه در لباس آخوندی خواه در لباس عرفی چه می گویند؟ خبر یادشده در
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران )ایرنا( نمونه خوبی از این ماجرا ست. برای جلوگیری از سوء تفاهم از همین جا باید روی
سه نکته تاکید کنم: نخست اینکه در این سخن کوتاه هیچ جایی برای کسانی که به وجود خداوند اعتقاد ندارند، وجود ندارد و هیچ
اشاره یی به آنها نخواهد شد. دوم اینکه می خواهم انگشت بگذارم روی تفاوت بین کسانی که همه رویدادهای جهان را به خدا
نسبت می دهند با گروهی دیگر که ضمن اعتقاد به اینکه خداوند آفریننده جهان است، او را عامل و دخیل در پدید آمدن همه آنچه
در جهان اتفاق می افتد، بشمار نمی آورند. سوم اینکه روی سخن من با کسانی است که در برابر حوادثی که عقیده و اندیشه آنها
را به چالش می کشد، بجای دادن پاسخ شتابزده و آماده، کمی تامل می کنند و به اندیشیدن درباره تناقض ها و نارسایی های عقاید
موجود می پردازند.
خبر مورد نظر مربوط است به اینکه ظهور ناگهانی ویروس کرونا موجب شد تا پس از چند روز سهل انگاری و کشاکش بین
اصحاب دین و سیاستمداران تصمیم گرفته شود تا مساجد و بویژه حرم های مقدس مانند حرم امام رضا و حضرت معصومه
تعطیل شوند. حرم ها از دید مسلمانان شیعه کانون ارتباط آنها با شخصیت های مقدسی بشمار می روند که امکان دستیابی به
توانایی های غیرعادی و اعجاز امیز را فراهم می کنند، و به زبان ساده می توان گفت که این زیارتگاه ها خواستگاه شفای
بیماری و رهایی از گرفتاری های زندگی بحساب می آیند. پس چرا مقام های کشوری پس از مشورت با پیشوایان دینی و بدست
آوردن نظر تایید آمیز آنها، این کانون های شفا و رهایی از بلا و گرفتاری را تعطیل کردند؟ پرروشن است که مقام های دینی
سیاسی که تصمیم به بستن حرم ها گرفتند، به این نکته آگاهی دارند که رعایت قواعد بهداشتی و مشخصا ضدعفونی کردن محیط
های رشد میکرب ها جنبه عام دارد و در همه جا چه جای مقدس و چه خانه و اداره باید رعایت شود. ولی این پنداره ساده که
کمابیش همه مردم آن را پذیرا می شوند، در مخیله خشکه مذهبی های متعصب راه ورود پیدا نمی کند. بی حساب نبود که برخی
از همین گروه های متعصب مشخصا پیروان آیت اله صادق شیرازی به زد و خورد با ماموران و کارگرانی پرداختند که می
خواستند درهای ضریح امام رضا را ببندند.
این گروه اخیر و نیز بسیاری از مسلمانان شیعه نمی توانند بسادگی بپذیرند که کانون های مقدسی چون ضریح حرم ها نتوانند
مسلمانانی را که به آنجا پناه آورده و دخیل می بندند، از گزند آن ویروس ذره بینی در امان نگاه دارد. جالب توجه است و بلحاظی
باید گفت باعث تاسف است که این شیوه برخورد خشک ، جزمی و متعصبانه با اعتقادات دینی و امور مقدس در دیگر ادیان هم
وجود دارد. با وجود آنکه مقامات رسمی کلیسای مسیحی یا مقام های قوم یهود پیروان خود را سفارش کردند تا قواعد بهداشتی
مبارزه با کرونا را رعایت کنند، باز خبرها حاکی از این بودند که کشیش های مسیحی رومانی و غیره با نهادن همان قاشق در
دهان صدها نفر آن قواعد را به ریشخند می گرفتند، همین شیوه برخورد در زمینه به چالش کشیدن قواعد بهداشتی را در رفتار
برخی از خاخام های یهودی نیز شاهد بودیم. در مخیله این گروه های متعصب نمی گنجید که حرم ها و مکان های مقدس نتوانند
آن ها را از گزند این موجود ذره بینی در امان نگاهدارد.
که از سوی نویسندگان همان » یادداشت « ایرنا خبری را از قول پایگاه خبری آستان حضرت معصومه و چالش نظری آن با یک
پایگاه نوشته شده بود، نقل می کند:
یادداشت منتشرشده در این پایگاه مبنی بر رد مصوبه شورای تامین استان برای برقراری محدودیت هایی در حرم را باید نظر «
شخصی یک فرد خاطی دانست که بدون هماهنگی انتشار یافته است. در بیانیۀ آستان حضرت معصومه تاکید شده است که با فرد
مذکور را منتشر کرده، برخورد خواهد شد.این یادداشت همکاری با شورای تامین » یادداشت « خاطی که بدون هماهنگی های لازم
سازه های حرم مطهر در بالاترین سطح آنتی باکتریایی بوده و مانع از شیوع عمومی « استان قم را رد کرده و نوشته بود
». بیماری های واگیر دار و سد محکمی برای اپیدمی کرونا است
منتشر شده در کانال و پایگاه خبری این آستان را » محتوای یادداشت « پایگاه خبری آستان حضرت معصومه در بیانیه جدید خود
بر خلاف سیاست های رسمی خود توصیف کرده و تاکید کرده است که مسئولان آستان حضرت معصومه ]…[ به فکر سلامت
زائران بوده و تا کنون نیز برای جلوگیری از شیوع کرونا اقدامات مختلفی را در دستور کار خود قرار داده اند.
خوانده و تاکید » آرامش و سکینه عمومی را تنها واکسن شناخته شده برای مقابله با یک اپیدمی « نویسندۀ یادداشت مورد اشاره
است. » معماری ایمانی حریم فاطمی سد پولادین مبارزه با اپیدمی کرونا « کرده بود
این یادداشت مصوبۀ ۵ تعطیلی نماز جماعت و ضد عفونی کردن مضجع شریف و « اسفند شورای تامین استان را که خواستار
دانسته و تاکید کرده بود » عدم شناخت دقیق ساختارهای اصیل ایمانی تمدنی جهان اسلام « شده بود ناشی از » اماکن مقدسۀ حرم
.» از چند ده قرن گذشته ]…[ برای تطهیر و حراست از بیماری های واگیردار ]…[ بکارگرفته شده است « که این ساختارها
یادداشت پایگاه اطلاع رسانی حرم حضرت معصومه در حالی منتشر شد که شیوع بیماری کرونا بویژه در قم، مردم این شهر را
نقل از » . بسیار نگران کرده است و مسئولان بهداشتی نسبت به احتمال شیوع فاجعه آمیز این بیماری در شهر هشدار می دهند
IRNA 4 اسفند ۱۳۹۸ .
سازه های « : در این نوشته ایرنا ما شاهد چالش دو طرز برخورد با یک مکان مقدس و مشخصا زیارتگاه هستیم. یکی می گوید
حرم مطهر در بالاترین سطح آنتی باکتریایی بوده و مانع از شیوع عمومی بیماری های واگیر دار و سد محکمی برای اپیدمی
و درنتیجه نیازی نمی بیند به اینکه آنها را ضد عفونی کرده، یا در برابر اپیدمی شدید آن را تعطیل کنند. دیگری این » کرونا است
طرز برخورد را خطا دانسته است و می گوید که باید سفارش ها ی مسئولان بهداشتی را در این زمینه رعایت کرد.
کسانی که زیارتگاه و کلا مکان های مقدس را نیازمند رعایت قواعد بهداشتی نمی دانند، بیش از هر چیز پای خدا را بمیان می
آورند و نه تنها سخن از این می گویند که خداوند مردمی را که به مکان های مقدس روی می آورند از گزند ویروس ها و باکتری
ها و کلا هر خطری در امان نگاه می دارد، بلکه پافراتر نهاده و ادعای های عجیبی در این زمینه مطرح می کنند حاکی از این
که آن بلاها را خداوند با این نیت نازل می کند تا بشر دست از غرور و گناه برداشته و به تضرع و خواری در برابر پروردگار
نگاه کنید که شبیه آن را فراوان در روزنامه ها و بویژه » استاد د حوزه و دانشگاه « روی آورد. باور نمی کنید به این گفته یک
در صدا و سیمای جمهوری اسلامی می شنویم و می بینیم:
یک استاد دانشگاه گفت: پروردگار، انسان را به بلا و مصیبت دچار می کند تا به خود بیاید و تضرع کرده و خدا را بخواند. این «
سنت در طول تاریخ همواره وجود داشته است. بیماری هایی مانند وبا، طاعون و … از این قبیل هستند
در این اثنا برخی از شرایط موجود سوءاستفاده کرده و شبهه می کنند که خدا در برابر ویروس کرونا زانو زده و نعوذ بالله از
درمان آن عاجز است و نمی تواند جلوی پیشرفت آن را بگیرد؛ در نتیجه، خدایی وجود ندارد! برای پاسخ به این شبهه با
حجت الاسلام محمد فرضی پوریان از اساتید حوزه و دانشگاه گفت وگو کردیم.
این استاد حوزه گفت: احتمال دوم این است که این ویروس به خاطر تضرع و برگشت انسان به سوی خداست. قرآن کریم
انعام/ ( » وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَىٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَع لهُمْ یَتَضَرَّعُونَ « : می فرماید ۴۴ (، هر آینه بر امت هایى که
پیش از تو بودند، پیامبرانى فرستادیم و آنان را به سختی ها و آفت ها دچار کردیم تا مگر تضرع کنند. این آیه نیز از سنت های الهی
است.
فرضی پوریان بیان داشت: پس خداوند متعال انسان را به بلا و مصیبت دچار می کند تا به خود بیاید و تضرع کرده و خدا را
بخواند. این سنت در طول تاریخ همواره وجود داشته است. بیماری هایی مانند وبا و طاعون و … از این قبیل هستند.
وی افزود: در سال های اخیر نیز با پیشرفت دانش پزشکی و پیشرفت مادی و امکانات انسان، بسیاری از کشورهای جهان خود را
بی نیاز از خدا دیده و با خود می گفتند خدایی لازم نیست و دیگر نیازی به خالق نداریم! این بیماری و امثال آن، درسی بود به این
انسان ضعیف و ذلیل که متوجه باشد، بدون اذن و اراده الهی هیچ چیزی نیست و این همه امکانات هم نمی تواند او را نجات
نقل از خبرگزاری فارس ». دهد
چند سال پیش زلزله یی در مراکش هم خرابی ببار آورد هم موجب کشته شدن گروهی از مردم بی گناه گردید. خوب بیاد دارم که
برخی از ملاهای مراکشی با این ادعا بر سر منبر می رفتند که رخ دادن زلزله نتیجه گناهکاری و بی حجابی زنان بوده است. اگر
این ملاهای سنی کمی اهل اندیشیدن بودند، می توانستند از خود پرسا شوند که چرا همین زلزله در محله ها و شهر هایی که
کانون این گناه و بی حجابی بودند، رخ نداد؟ و در عوض در محله هایی که از بی حجابی خبری نبود رخ داد و گریبان بیگناهان
نیز در میان گذاشت که چرا این بلای کشنده همه را تر و » استادان حوزه و دانشگاه « را گرفت؟ همین پرسش را باید با این
خشک می سوزاند و بی گناه و با گناه، مسیحی و مسلمان و بودایی و یهودی، کودک و پیر نمی شناسد؟
بگذریم از اینکه این پرسش بحثی را بمیان می کشد که از همان آغاز پدیداری اسلام از جمله بین معتزله و مخالفان آنها جریان
داشت، مبنی براینکه آیا خداوند توانایی انجام خطا و دست زدن به کار نادرست دارد یا نه؟ یا برعکس، آیا خطا و دروغ با
سرشت خداوند ضرورتا ناسازگار است یا نه؟. این خود بحثی است طولانی، به درازنای تاریخ فلسفه اسلامی.
ولی مسأله این نیست. مسأله دخیل کردن دست پروردگار در همه رویدادها و روندها و پدیده های جهان هستی است، خواه جهان
فیزیک و شیمی و سپهر ستارگان و سیاره ها باشد، خواه جهان موجودات زنده و ازجمله جامعه بشری. ذهن بسیاری از مسلمانان
شیعه به پیکاوی اینکه نقش خداوند در پدید آمدن این ویروس چیست، گرفتار است و از خود می پرسند علت فراطبیعی پدیدار
که خداوند این بلا را فرستاد تا انسان های گناهکار را به راه راست » پیشوایان دین « شدن آن چیست؟. ناگفته نماند که که این گفته
هدایت کند و با نشاندادن مرگ خواست تا آن ها را از غرور و توهم ناشی از علم و فنآوری مبنی بر بی نیازی به خدا بیرون آورد.
این اظهارات حاوی تناقضی بزرگ است : چرا خداوند که رحم و عدالت از صفات نخستین وی است با فرستادن این ویروس
موجب کشته شدن هزاران بی گناه از جمله کودکان می شود؟ و دست به کاری می زند که بی گناه و با گناه همگی از تف آن می
سوزند؟ چگونه می توان توجیه کرد که کاری که برای رواج عدل و تنبه بشری و مشخصا تنبیه گناهکاران صورت گرفته، جنبه
ستمکارانه داشته باشد؟ چگونه می شود به خداوند نسبت ستم و بی عدالتی داد؟
باصطلاح پیشوایان دین دربرابر این تناقض مهم واپس نمی نشینند و توجیهات خود را دارند، و نیازی نیست به اینکه در اینجا به
آن ها پرداخت. آن ها پشتوانه یی پربار از توجیه و تفسیر فلسفی در این زمینه دارند که ریشه در تاریخ اندیشه فلسفی اسلامی حتا
پیشتر از اعتراض ها و انتقادات غزالی به ابن سینا دارد.
بی آنکه بخواهم وارد آن بحث ها بشوم، بصورتی کوتاه در رابطه با این پدیده شوم که جان ده ها هزار بی گناه و با گناه و پیر و
جوان را گرفته بگویم ما نیازی نداریم که در پس هر رویدادی کوچک مانند پرواز مگسی یا غلتیدن ریگی دست خدا را حاضر
ببینیم. خودداری از نسبت دادن پرواز یک پشه یا فروافتادن یک برگ به خداوند بمعنای انکار توانمندی خداوند در برابر جهان
هستی نیست. این گفته من نیست، این پنداره، این نوع نگریستن به نقش خدا در کتاب های فیلسوفان بزرگ غرب که به وجود خدا
اعتقاد داشتند، بازتاب فراوان دارد. در وهله نخست، چنین برخوردی که دخالت خدا را در هر پدیده و حرکت ناچیز نادیده بگیرد
از سوی برخی از اصحاب دین کفر بحساب می رود. حال آنکه هم در تاریخ فلسفه اسلامی و هم در فلسفه اروپایی ما بفراوانی
شاهد برخوردهایی اینچنین هستیم که خدا را پرودرگار جهان بشمار می آورد، بی آنکه او را در همه رخدادها و پدیده ها دخیل بداند
و او را مسئول همه رویدادهای جهان بشمار آورد. چرا باید نگران بود که ندیدن دست خدا در بروز هر رویدادی مرادف با انکار
وجود پروردگار است؟ آیا ما به مادری که در عین مراقبت از دو کودک خود در خانه به آشپزی و رفت و روب مشغول می
شود، می توانیم ناتوانی در پرورش فرزندان را نسبت بدهیم؟ آن کودکان در ضمن بازی خود بسا کارها می کنند که مادر بر آن ها
نظارت دارد، بی آنکه علت بروز آن ها بشمار برود. مادر به کارها و رفتارهای کودکان خود نظر داشته و مواظب آنهاست، ولی
او علت بروز همه آن ها نیست، درعین آنکه در توانایی مادر نسبت به کنترل و اداره آن ها تردیدی نیست.
این نوع نگریستن به همه رویدادهای زندگی و جهان که دست خدا را در همه جا و همه چیز و هر حرکتی دخیل می بیند، از دو
دیدگاه موضوع تأمل است. نخست آنکه چنین برخوردی خودویژه دوران تفکر سطحی و بی خبری بشر از قوانین طبیعت بود. پی
جستن دست خدا در بروز همه چیز جهان هستی، دست کمی از نگرش انسان های ابتدایی ندارد که از شناخت پدیده های طبیعی و
اجتماعی و قوانین آنها بی خبر و ناآگاه بودند و درنتیجه در پس هر پدیده و حرکتی یک جن و پری می دیدند. انسان های جوامع
اولیه نه تنها چنین دیدی به هر آنچه پیرامون شان رخ می داد، داشتند، بلکه برای اغلب پدیده ها بتی می ساختند یا نیرویی ناپیدا در
ذهن خود می آفریدند. آن ها نمی توانستند در ذهن خود بنشانند که بسیاری از رویدادهای پیرامون آن ها هیچ ربطی به زندگی آن ها
نداشته و بگونه یی مستقل از آن ها رخ می دهند و جریان دارند.
دوم اینکه نگرش بالا سازگار با آن نوع از زندگی بشری بود که روابط اجتماعی پیجیده نبود و هر فردی و بویژه رئیس قبیله یا
طایفه بشری در جریان همه رخدادهای آن جامعه محدود و بسته قرار داشت. جامعه پیشرفته امروزی و تقسیم کار پیچیده و چندین
لایه یی که هم در جامعه و هم در محیط های کار وجود دارد، مانع از آن می شود که رئیس یک جامعه، یک شرکت و یا اداره در
جریان همه رویدادها قرار داشته باشد.
است تا » پیشوایان دین « همین ناتوانی گردانندگان مجموعه های بزرگ در اداره همه امور و نظارت برهمه جزییات برهان خلف
نتیجه بگیرند که خداوند چنان توانایی دارد که نسبت به همه چیز و هر رویدادی نظارت دارد. ایکاش آن ها تنها به پذیرش نقش
نظارت خدا بسنده می کردند. آن ها رواج دهنده این فکر اند که خدا تنها ناظر نیست خدا دخیل در همه امور است و دست او را
همه جا می بینیم. آن ها توجه ندارند که شاخص توانایی یک مدیر یا رئیس کارآمد در دنیای مدیریت و سازماندهی امروز آن نیست
که به همه امور و جزییاتی که در قلمرو قدرت او رخ می دهد آگاهی داشته باشد و در جریان بروز آن ها دخیل باشد، بلکه در این
است که بتواند تقسیم کار خوبی بکند، سازماندهی درخوری انجام دهد و بتواند بین فرعی و اصلی فرق بگذارد، و خود را درگیر
امور جزیی و فرعی نسازد. این حقیقتی آشکار در زندگی اجتماعی امروزی است چنانکه حتا مدیر یک شرکت کوچک، یک زن
خانه دار و یک آموزگار چه رسد به رئیس دبستان نسبت بدان آگاهی و اذعان دارد.
با این وجود، مهمترین خرده یی که بر نگرش بالا پیرامون دخیل دیدن دست خدا در همه امور وارد است، همانا غفلت از جنبه
تناقض آمیز و باعتباری کفر آمیز آن است. اگر به جنبه کفرآمیز اشاره می کنم نه بدلیل آن است که من ادعای دینداری حقیقی در
برابر دیگران دارم، هرگز چنین نیست، بلکه بلحاظ فکری و از زاویه تأمل روی نارسایی ها و تناقضات آن نگرش برخورد
می کنم، با این انگیزه که اندیشه نادرست و متناقض را که در همه زمینه ها از جمله در پهنه دین زیانبار است، افشا سازم.
در بالا نوشتم چگونه می توان پذیرفت که خداوند برای تنبیه و تنبه گناهکاران دست به کاری بزند که در اثر آن مشتی بی گناه
قربانی شوند؟ وقتی در آموزش های شیعی سخن از این بمیان می آید که حضرت علی در جریان حکومت خود کوچکترین ستم و
بیعدالتی را روا نمی داشت و تحمل نمی کرد، چگونه می توان پذیرفت که خداوند با فرستادن ویروس کرونا تر و خشک را با هم
بسوزاند و کودکان و بیگناهان را هم قربانی سازد؟ نسبت دادن این کار به خداوند همانا نسبت دادن ستم و بی عدالتی به وی است
که این خود کفری بزرگ بشمار می رود، آن هم ازسوی مدعیان آموزش دین.
با این حساب، با نگرش بالا در زمینه توانایی خداوند مبنی بر اینکه در همه امور، در همه رخدادها و پدیده ها دخالت دارد، چه
باید کرد؟ آیا با نفی اینکه دست خدا در همه زمینه ها دخیل است، و مشخصا نفی اینکه کرونا را خدا فرستاد، توانایی همه جانبه
خدا و بزبانی قادر متعال بودن وی را زیر سؤال نمی بریم؟
بهمانگونه که مادری را که کودکان خود را می گذارد تا بازی بکنند و خود به آشپزی می پردازد، نمی توان به ناتوانی در پرورش
کودکان متهم نمود، بهمانگونه که مدیری را که در کار زیردستان خود در زمینه اینکه فلان دستگاه را در گوشه چپ کارگاه
بگذارند یا در سمت راست نمی توان به ناتوانی و ناشایستگی متهم نمود، بهمانگونه نیز پرهیز از نسبت دادن همه جزییات جهان
هستی به دست خدا بمعنای ناتوانی خداوند نیست. این برخورد اخیر بیش از آنکه نشان دهنده ناتوانایی خدا باشد، نشانه ناتوانایی
فکری کسانی است که نمی توانند ذهن خود را از سطح ذهن انسان ابتدایی بالاتر ببرند و دست از ساده لوحی بردارند.
اگر ابن سینا یا اسپینوزا در برخورد با پدیده های طبیعی به عظمت خدا اعتراف می کنند، اگر آن ها و بهتر بگویم اصحاب تفکر
وحدت وجودی نقش خدا را در هر گوشه یی از جهان هستی می بینند، این نگرش بدان معنا نیست که آن ها فرمان خدا را در
فروغلتیدن هر ریگی، در پرواز هر مگسی یا در بارش هر قطره باران ملاحظه کنند، و مشخصا درباره ماجرای اخیر، کرونا را
فرستاده خداوند بشمار آورند، و این موجود ذره بین را گماشته فرمان خدا بشمار آورند.
آن ها بر این گمان بودند که طبیعت با وجود آنکه آفریده خداوند است، روندهای خود را درپیش می گیرد. آن ها می پنداشتند این
پدیده ها، روندها و رویدادهای طبیعی پیرو نظم و قوانینی هستند که خاستگاه آن ها خداوند است. آن ها در پس هر حرکتی مانند
بارش یک قطره آب یا فرو افتادن برگی از شاخه درخت، نقش خدا را در قالب نظم و قوانین حیرت انگیز طبیعت می دیدند، نظم
و قوانینی که خاستگاه آن ها خداوند است، ولی آن ها دست خدا و دخالت مستقیم خدا را در هر حرکت جزیی جستجو نمی کردند.
غزالی ابن سینا را متهم می کرد که همچون ارسطو دست خدا را در هر حرکت طبیعی ملاحظه نمی کند، ولی او هرگز این اتهام
را وارد نکرد که پدر طب ایرانی و اسلامی منکر آن است که طبیعت آفریده خداوند است. مخالفان اسپینوزا و دکارت نیز همین
برخورد را با آن دو فیلسوف داشتند. این دو نیز به اینکه خداوند پروردگار جهان است ، اذعان داشتند، ولی اصحاب دین آن روز،
آن ها را متهم به زیرپانهادن اصول دین می کردند، آن هم بدین دلیل که آن ها مانند متعصبان امروزی پرواز هر مگس و آمدن هر
ویروسی را به خداوند نسبت نمی دادند.
مسیحی بروز یک آتش سوزی و و رود یک بیماری واگیردار مانند وبا و » پیشوایان دین « در اروپای قرون وسطا کشیشان و
طاعون را به خشم خدا نسبت می دادند و آنها را به دست و نیت انتقام خدا مربوط می کردند، درست مانند برخی از سخنگویان
دینی در ایران. ولی امروزه در اروپا کمتر کشیشی پیدا میشود که کرونا و بلاهای اجتماعی را به خداوند نسبت بدهد، تازه اگر
ایران سخن بگویند، گوش شنوایی پیدا نمی کنند. سطح فکری مردم بالاتر از » پیشوایان دینی « گروه ناجیزی پیدا شوند که مانند
آن است که فریب یاوه سرایی های قرون وسطایی را بخورد.
فیلسوفان اروپایی از پایان دوران میانی در این راستا کوشیدند تا طبیعت و خدا را با وجود اذعان به اینکه خدا پروردگار جهان
است، از هم جدا بکنند، و در این راستا قوانین طبیعی را از قوانین الهی جدا کردند. آنها با پذیرش تفاوت بین این دو عرصه
ازیکسو و دور کردن خدا از دخالت جزیی و همیشگی در همه رخدادهای طبیعت ازسوی دیگر توانستند دینداران را از بند
پندارهای تناقض باری مانند اینکه وبا و طاعون و کرونا را خدا فرستاده تا مردمان را بی گناه و با گناه مجازات کند، آزاد کنند.
درست یا نادرست شنیده ام که علامه طباطبایی می خواست در این راستا گام هایی بردارد، یا اینکه برخی گفته های مطهری را به
این نگرش نوین نسبت می دهند. ولی راست اینکه تفکری که آشکارا عرصه قوانین طبیعت را از عرصه قوانین الهی جدا کند، و
خداوند را از دخالت هر لحظه در همه امور دنیا معاف سازد، در بین پیشوایان دین شیعه بسیار ضعیف است. نتیجه آنکه گفته های
سبک و تناقض بار نظیر آنچه در بالا درباره نقش خدا یاد شد، فراوان بگوش می رسد.
درباره این نگرش تناقض بار مبنی براینکه خداوند کرونا را فرستاد تا انسان ها را به گناهان خود پشیمان ساخته و آن ها را به
دعوت کند، باید نکته دیگری را توضیح داد که بیش از آنکه وجه فلسفی داشته باشد، بار اجتماعی دارد. » تضرع و خواری «
کسانی که از این شیوه برخورد دفاع می کنند و متأسفانه شمارشان کم نیست، و منبرهای بسیاری را آشغال می کنند، نگاه ویژه یی
به خداوند و به رابطه خدا و بنده دارند. خدای آن ها دست کمی از ارباب قرون وسطایی یا بزبانی خان و فئودال ندارد، و بنده خدا
نیز به رعیت، بنده و سرف آن دوران شبیه است. این خدا را باید دست بوس بود و دربرابرش به زمین افتاد و پایش را بوسید.
درست مانند تصویرهایی که از صحنه هایی اینچنین از دوره دو شاه پهلوی و یا پیش از آن در کتاب ها و گزارش ها و یا در ذهن
در دست اوست، ودر سوی دیگر کسانی » رعایا و بندگان « داریم. در یک سو نیرویی قرار دارد که اختیار جان و مال و همه چیز
قرار دارند که از دیدن سایه شاه، ترس همه وجودشان را می گیرد و همچون ذره یی ناچیز به زمین می افتند و زمین یا پای
اعلیحضرت و یا پاپ را می بوسند. منبرنشینان و مداحانی که مردم مسلمان را دررابطه با ویروس کرونا دعوت بدین می کنند تا
دست به تضرع و زاری بزنند و از خشم خدا برخود بلرزند، دو دوره تاریخی را با هم اشتباه گرفته اند. آن ها غافل اند که انسان
دوران نوین نه از روی ترس از غیظ و غضب خداوند و نه از سر ترس بلکه با آگاهی و آزادی و از سر عشق به خدا سر تعظیم
در برابر بزرگواری او می آورد. انسان دوران نوین ترسو و بزدل نیست و از خدای خود نمی ترسد.
خدای منبرنشینان و مداحان بیش از آنکه رحمان و رحیم باشد، قهار و اهل غیض و غضب است. تارنمای تیبان که به حوزه
و چند سطر پایین تر » در سراسر هستی چیزی سخت تر از خشم خداوند نیست « : علمیه قم وابسته است درباره خشم خدا می نویسد
امام صادق )علیه السلام( « : بی آنکه متوجه تناقض خود شود، در نکوهش خشم که به خدای خود نسبت داده است، می نویسد
فرموده است: خشم کلید هر بدى و شرى است. همان حضرت فرموده است، حواریون از عیسى )علیه السلام( پرسیدند: سرچشمه
*». خشم از کجاست؟ فرمود: از کبر و جبروت و کوچک شمردن مردم
شرح و توصیف نوشته ها و گفته های این گروه از پیشوایان دینی درباره خشم و غیظ خدا و لزوم ترس و وحشت از وی ما را به
یاد بت هایی می اندازد که هندوها و دیگر اقوام بت پرست درباره دیوها و نیروهای منفی ضد بشری می ساختند. آیا این جماعت
آگاهی دارند که با این نوع ترویج دین، صفات غیر الهی را به خدای خود نسبت می دهند چنانکه از قول امام صادق نوشتند : خشم
کلید هر بدی و شری است.
این تناقض ها، این نسبت های ناروا به خدای خود لحظه یی ایشان را به تأمل وا نمی دارد، چه رسد به اینکه آن ها را در نگرش و
استدلال خود متزلزل سازد. چراکه آن ها به بندگانی مطیع نیاز دارند که از روی ترس سر بالا نکنند، هیچ تردیدی به خود راه
ندهند و هیچ سئوالی مطرح نکنند،؛ بندگان قرون وسطایی.
انسان دوران نوین انسانی آزاد است، بنده و رعیت نیست. او از روی آزادی و آگاهی به خداوند روی می آورد و پا درون مسجد و
کلیسا می نهد. او نه از سر ترس و نه از لرزه غیظ خداوند به این درگاه روی آورده است. چنین انسانی گول گفته هایی را
نمی خورد که با نیت خام و نادان نگهداشتن پا منبری ها بیان می شوند، و درنتیجه چشمانش به روی ریاکاری ها و دروغ گویی
های کسانی که خود را پیشوای دین جا می زنند، بسته نمی شود. چنین انسانی اگر بسراغ گناه و خطا نمی رود نه از ترس خدا
بلکه بخاطر عشق به خدا و بدلیل اعتقاد به راستی و حقیقت است. او از گناه کاری و دروغ و کژی خودداری می کند زیراکه
آموخته است که این کارها و رفتارهای ناشایست بسود و صلاح جامعه و انسان ها بطور کلی نبوده، و با قوانین الهی ناسازگار
است.
انسان دیندار نوین انسان خوار و ناآزاد دوران قرون وسطا نیست تا از دیدن ارباب، آخوند یا کشیش لرزه به اندامش بیفتد و به
دست بوسی و پابوسی آن ها بشتابد؛ یکی را بدلیل آنکه اختیار جان و مالش را دارد، دیگری را بخاطر آنکه کلید دار بهشت و
دوزخ است. انسان نوین حتا زمانی که در قالب کارگر کارخانه یا شرکت یک سرمایه دار کار می کند، با دیدن او نه زانو می
زند، نه دست بوس می شود و نه حتا سرش را تکان می دهد، بلکه به کار خود ادامه می دهد . حال آنکه در اغلب موارد صاحب
کاران از سر احترام سر تکان می دهند یا سلام می کنند. کارگران و مزد و حقوق بگیران دوران نوین انسان هایی آزاد هستند و
بدین اعتبار خود را خوار نمی دانند و در برابر دیگران نه بلحاظ غرور کاذب بلکه بدلیل آزادگی سربلند می کنند. آنها همین رابطه
را با خدای خود دارند، و بی آنکه خود را خوار کنند و دست به زاری و تضرع بزنند، از سر عشق بسوی خدای خود می روند.
ریشه این امر را که برخی از منبرنشینان مردم را بخاطر کرونا دعوت به تضرع و زاری می کنند، در این امر باید دید که آن ها
در جستجوی انسان های خوار و بنده صفت هستند و پای منبر آن ها از انسان های آزاد و آگاه انباشته نمی شود. آن ها نیاز به
مردمان ناآگاه و چشم بسته به واقعیت ها و قوانین زندگی و جهان دارند تا پرده از روی ریا و دروغ برداشته نشود. آن ها نیاز به
انسان های ناآزاد و بنده صفت دارند تا جرأت سؤال کردن درباره تناقض و دروغ و ریا و تزویر نداشته باشند.
از آنچه در بالا گفته شد می توان نتیجه گرفت که مسلمانان و از جمله پیشوایان دین برای آنکه در سراشیب تناقض گویی فرونغلتند
و گرفتار گفته های کفرآمیزی نشوند مانند اینکه خداوند کرونا را فرستاد تا از بشر مغرور انتقام بگیرد، باید نگرش کهنه خود را
درباره آنکه خداوند در همه جزییات هستی دخالت می کند و اینکه دست او در پس هر رخدادی بچشم می خورد، کنار بگذارند و
به او بعنوان پروردگار طبیعت که منشاء نظم و قانون آن است بعنوان نیرویی بنگرند که از دخالت روزمره و هر لحظه در هر
حرکت و رویدادی خودداری می کند.
* https://article.tebyan.net/268216 /آثار-خشم-خدا-چیست


حوزه :
برچسب ها :

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.