دور جدید مذاکرات ایران و کشورهای گروه ۱+۵ در حالی در وین و ژنو آغاز شده که درخواست بازرسی از سایت های نظامی ایران بر پیچیدگی و دشواری مذاکرات افزوده است.
پس از سخنان یوکیا آمانو، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی هستهای مبنی بر اینکه ایران با اجرای پروتکل الحاقی انپیتی موافقت کرده که می تواند شامل بازرسی از مراکز نظامی باشد؛ آیت الله خامنه ای اعلام کرد که اجازه چنین بازرسیهایی را نخواهد داد.
در این زمینه ابراهیم یزدی دبیر کل نهضت آزادی ایران در گفت و گو با خبرنگار کلمه تاکید می کند “در مقررات پادمان ان پی تی و یادداشت تفاهم لوزان بازرسی از مراکز نظامی ذکر نشده است و روشن نیست این نوع بازرسی را کدام یک از اعضای گروه ۵+۱ مطرح کرده است؟ اگر کل گروه چنین درخواستی را مطرح کرده باشد، طبیعی است که ایران آن را نپذیرد.”
در رابطه با حساس تر شدن مذاکرات هسته ای ایران و غرب با دکتر ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجه دولت موقت، به گفت و گو نشسته ایم:
آقای دکتر یزدی، لطفا در ابتدا بفرمایید ارزیابی شما از روند مذاکرات هسته ای چیست؟
مذاکرات هسته ای ایران با گروه ۱+۵ بی تردید، از جهت شکسته شدن تابوها و باز شدن فضای مناسب برای گفت و گو مثبت و مفید بوده است. اما در هردو سوی طرف های مذاکره کننده موانع و مشکلات برای رسیدن به توافق نهایی مرضی الطرفین وجود دارد.
آیا صحبتهای اخیر رهبری مبنی بر اینکه اجازه هیچ گونه بازرسی از مراکز نظامی داده نمی شود تاثیری بر فرآیند مذاکرات خواهد گذاشت؟
ایران عضو ان پی تی است و به طور غیر رسمی پروتکل الحاقی را هم پذیرفته است. در مقررات پادمان ان پی تی بازرسی از مراکز نظامی ذکر نشده است. در یادداشت تفاهم لوزان هم چیزی در مورد بازرسی مراکز نظامی ایران نیامده است. بنابراین روشن نیست این نوع بازرسی را کدام یک از اعضای گروه ۵+۱ مطرح کرده است؟ اگر کل گروه چنین درخواستی را مطرح کرده باشد، طبیعی است که ایران آن را نپذیرد.
با توجه به بحران خاورمیانه و پیشروی های اخیر داعش، توافق نهایی ایران و غرب چه پیامدهایی برای تحولات منطقه و ایجاد ثبات در منطقه خواهد داشت؟
مذاکرات ایران با گروه ۵+۱ صرفا در باره موضوع فعالیت هسته ای ایران است و مسائل خاورمیانه و داعش در دستور گفت و گوها قرار ندارد. اما همانطور که در گذشته هم طی یادداشت در یکی از روزنامه های یومیه نوشتم، عراق منطقه سبز روابط ایران و آمریکاست. یعنی منطقه ای که منافع و اولویت های مشابه و مشترکی دارند. ایران در تقابل جدی با خطر داعش است و هزینه داده است و می دهد. اما اگر ایران به ائتلاف ضد داعش به پیوندد، امکان استفاده از ابزار های دیپلماتیک برای حل بحران خاور میانه و مهار فرایند تحولات منطقه به سود ایران را پیدا خواهد کرد. یکی از عوامل تحریک کننده اصلی جنگ مذهبی در خاورمیانه، عربستان سعودی است. ادامه این جنگ به نفع مردم این منطقه نیست. با پیوستن به ائتلاف علیه داعش، ایران می تواند توسط آمریکا به عربستان فشار بیاورد که به جنگ مذهبی شیعه و سنی خاتمه دهد.
به عربستان سعودی اشاره کردید. اساسا نگرانی برخی از قدرت های منطقه ای و عربی از توافق جامعه جهانی در موضوع هسته ای با ایران حول چه موضوعاتی است؟
توافق جامعه جهانی با ایران بی تردید به انزوای ایران در جامعه جهانی خاتمه خواهد داد و ایران امکانات جدیدی پیدا خواهد کرد. نگرانی این کشورها از همین پیامدهاست. البته انگیزه دولت اسرائیل از مخالفت با سیاست دولت اوباما در رابطه با بهبود روابط با ایران، با سیاست دولت اوباما در مورد صلح خاورمیانه پیوند دارد. دولت اوباما در ادامه برنامه دولت کارتر برای تحقق صلح در خاورمیانه، با قاطعیت از اسرائیل خواسته و می خواهد که قطعنامه ۲۴۲ سازمان ملل را به اجرا بگذارد و به پشت مرزهای قبل از جنگ ژوئن ۱۹۶۷ برگردد و دولت مستقل فلسطین را به رسمیت بشناسد. بنابراین اگرچه اسرائیل هم با بهبود روابط ایران و آمریکا مخالف است اما ملاحظاتش با کشور های عربی متفاوت است.
یکی از انتقاداتی که به آقای روحانی می شود، این است که در رابطه با سیاست داخلی کشور ناکارآمد ظاهر شده است و تمرکز خود را بر روی سیاست خارجی گذاشته است، تعبیر شما چیست؟
حل مشکلات داخلی به مراتب پیچیده تر از حل بحران های خارجی است. اولا تحریم ها علیه ایران تمام ارکان و نهادها را تحت فشار قرار داده است. بنابراین در ضرورت حل آن در میان تصمیم سازان ایران اتفاق نظر وجود دارد. اما در مورد مسائل داخلی چنین اشتراک نظری به آسانی میسر نیست. ثانیا حل برخی از مشکلات داخلی، به خصوص در قلمرو اقتصاد، به حل مشکلات خارجی پیوند خورده است. در مورد کارآمدی یا ناکارآمدی دولت روحانی باید داوری را به بعد از موفقیت در سیاست خارجی موکول کرد.
چرا اجماع در مسائل داخلی دشوارتر از اجماع و توافق در زمینه مذاکرات هسته ای است؟
تحریم ها بر فعالیت همه ی نهادها تاثیر گذاشته است و در ضرورت موفقیت در مذاکرات هسته ای اجماع وجود دارد. در حالی که حل اساسی مشکلات اقتصادی کشوری مثل ایران با حل مشکلات سیاسی گره خورده است. و در مورد تغییر رفتارهای سیاسی نهادهای حاکم، اختلاف نظرها بسیار گسترده است.
آقای دکتر، آیا موفقیت در مذاکرات هسته ای و تثبیت کارایی دولت آقای روحانی در افکار عمومی به تنهایی برای افزایش مشارکت مردم کافی است یا آقای روحانی باید گام های عملی را هم در زمینه تحقق وعده هایشان از جمله رفع حصر و حبس ها بردارند؟
بی تردید موفقیت دولت روحانی در مذاکرات هسته ای موقعیت دولت را در افکار عمومی و در هم کنشی با سایر نهاد های قدرت تثبیت خواهد کرد و این امر در انتخابات پیش رو، هم در میزان مشارکت مردم وهم نتایج آن تاثیر خواهد داشت. تحقق وعده های داده شده از جمله تغییر فضای سیاسی کشور، آزادی زندانیان سیاسی و رفع حصر بستگی دارد به این که آقای روحانی بتواند از اهرم نیروی مردمی پشتیبان خود، نهادهای تصمیم ساز را به ضرورت بهبود فضای سیاسی قانع سازد.
