یکشنبه 13th می 2012 , ساعت: 01:05کد مطلب : 9054 نسخه قابل چاپ
رضا علیجانی در مراسم بزرگداشت تولد حضرت فاطمه مطرح کرد

فاطمه نماد تفرقه یا نماد وحدت؟

مراسم بزرگداشت تولد حضرت فاطمه در پاریس از سوی جمعی از مسلمانان فارسی زبان ( انجمن رحمان ) برگزار شد. در این مراسم که به ابتکار و مدیریت جمعی از دختران و زنان این انجمن برگزار می شد رضا علیجانی نواندیش دینی و پژوهشگر حوزه زنان تحت عنوان «فاطمه نماد تفرقه ، نماد وحدت » به سخنرانی پرداخت.

وی گفت خاطرات و محفوظاتی که ما از خانواده و جامعه سنتی شیعی مان در ذهن مان از فاطمه داریم این است که او دختر پیامبر و همسر علی است اما همه عناصر تاریخی بازمانده از ایشان در ذهن ما ضد اهل تسنن است (مسئله فدک – ماجرای مجعول محسن – زدن در خانه به پهلوی او – دفن شبانه بخاطر اینکه برخی از صحابه در مراسم تشییع شرکت نکنند – رفتن به در خانه اصحاب رسول الله برای بازخواست آن ها جهت حق فروخورده حضرت علی و …) .

نویسنده مجموعه کتابهای «زن در متون مقدس» در ادامه گفت اما زنان می توانند با بازخوانی «زنانه» فاطمه و با ایجاد وحدت در این رویکرد با دیگر مسلمانان ( یعنی اهل تسنن که از قضا آن ها درمیان مسلمانان اکثریت اند و شیعیان در اقلیت ) فاطمه را به نماد وحدت تبدیل کنند.

علیحانی طی بحث تفصیلی تری افزود حرکت اسلام و آموزه های قران و پیامبر طی بیست و سه سال رسالتش حرکتی رهایی بخش و رو به جلو و به نفع زنان بوده است. وی گفت این امر را نه تنها ما مسلمانان و نو اندیشان دینی ادعا میکنیم بلکه بسیاری از نویسندگان و پژوهشگرانی که به تحقیق تاریخی پرداخته و جدا از حب به دین یا بغض نسبت به آن فقط رویکرد پژوهشی داشته اند تایید می کنند. وی از افرادی چون علی دشتی ( در کتاب بیست و سه سال که از قضا در نقد پیامبر و اسلام نوشته شده ) ، احسان طبری ، پطروشفسکی ، ژرمن تیلیون و .. نام برد که همگی همین قضاوت را دارند.

هم چنین در همان زمان برخی مردان ضد زن  میگفتند وقتی در مکه بودیم ما بر زنان مان حاکم بودیم و حالا در مدینه آنها بر ما حاکم شده اند! همچنین بعد از فوت محمد رسول برخی از همین مردان ضد زن گفتند راحت شدیم ! حالا میتوانیم راحت با زنان مان برخورد کنیم و آن ها نمی توانند مرتب شکایت ما را پیش او ببرند!

این نو اندیش دینی در ادامه به نظریه خود در مورد «دو صدایی بودن» ادیان در حوزه زنان ( مانند دیگر حوزه هایی همچون دموکراسی ، حقوق بشر، عدالت و …) اشاره کرد و گفت امروزه از متون دینی همه ادیان در این رابطه دو صدا به گوش می رسد یک صدا به نفع زنان و یک صدا به ضرر زنان. وی مهم ترین وظیفه کنونی نواندیشان دینی را تبیین رابطه این دو صدا دانست.

علیجانی ضمن نقد رویکردی که میخواهد صرفا با تغییر معنای واژگان به توجیه متکلفانه صداهایی که به ضررزنان است ، بپردازد به توضیح رویکرد خود که آن را رویکرد «تاریخی – الهامی» می نامد ، پرداخت . وی افزود حتی صدایی که امروزه به ضرر زنان ( و یا دموکراسی و حقوق بشر و عدالت و …) تلقی میشود در بستر تاریخی خود شدیدا به نفع زنان بوده است. وی در این رابطه به احکام مربوط به ارث زنان پرداخت و با توضیح شرایط تاریخی صدر اسلام گفت این حکم «تاسیسی» اسلام بوده ودر زمان خود به شدت به نفع زنان و حتی میتوان گفت بسیار پیشتازانه و فوق تحمل زمانه وفرهنگ و مناسبات مرد سالار آن بوده است . به همین خاطر با مقاومت شدید مردان برای جلوگیری از اجرای آن مواجه شده است. اما تاکید و سماجت اسلام و پیامبر باعث جا افتادن آن شده است.

علیجانی در ادامه افزود حرکت رهایی بخش و آموزه های پیشرو اسلام و پیامبر در رابطه با زنان فقط در حوزه حرف و نظر باقی نمانده و تاثیرات فراوانی در جامعه داشته و زنان بسیار زیادی را تربیت کرده است. اما این زنان در پشت دیوار ستبر «تاریخ مذکر» ناشناخته مانده اند. به گفته علیجانی اگر فیلم محمد رسول الله بخواهد وقایع صدر اسلام را به درستی و به تمامی نمایش دهد باید حداقل ۵- ۶ سکانس طولانی درباره زنان و نقش تاریخ ساز و مهم شان در آن دوران به آن اضافه شود.

این پژوهشگر حوزه زنان در ادامه گفت زنان مسلمان ( اعم از شیعی و سنی ) می توانند با بازخوانی شخصیت زنان متعددی که با آموزه های رسول ، آگاه و آزاد و فعال شده بودند حرکت نویی را آغاز کنند و در این حرکت فاطمه نیز دیگر نماد تفرقه نیست بلکه نماد وحدت است. وی به طور نمونه به حساسیت حضرت فاطمه در رابطه با تقسیم کار درون خانه با همسرش و داوری پیامبر در این رابطه برای تقسیم کارهای خانه بین او و علی اشاره کرد که با تقسیم کار سنتی رایج ( کار خانه مال زن و کار بیرون مال مرد) متفاوت بوده است.

علیجانی درادامه گفت عایشه یکی دیگراز این زنان است . هر چند شیعیان به درستی به او در رابطه با جنگی که با حضرت علی کرد انتقاد دارند و ظاهرا خود وی نیز بعدا به خود دراین رابطه انتقاد میکند، اما شخصیت عایشه تنها نباید به این جنگ فرو کاسته شود. وی از زنان دیگری همچون ام سلمه ، صفیه ، سکینه دختر امام حسین ( که برخلاف تصور رایج سنتی که در عاشورا محو می شود ، عمری طولانی داشته و چند بار هم ازدواج میکند و همیشه یکی از شرایط ازدواج و به اصطلاح شروط ضمن عقدش حق طلاق بوده است . وی شاعر بزرگی بوده و به عنوان داور بین شعرا به داوری می نشسته است ) و … نام برد که می توانند در این بازخوانی زنانه بین زنان حق خواه (و با صطلاح فمینیست) شیعه و سنی مشترک باشند و صدای واحد و وحدت آمیز آنان را تقویت کنند.

علیجانی افزود در سالیان اخیر زنان حق خواه در جامعه ایران با حرکت مطالبه محور خود به رویکرد وحدت آمیز بین گرایشات مختلف سیاسی و فکری ( اعم از دینی و غیردینی ) پرداخته اند . وی به عنوان نمونه به جلسات و بیانیه های همگرایی زنان در آستانه انتخابات ریاست جمهوری ۸۸ و نیز نشست و بیانیه مشترک زنان اصلاح طلب و اصول گرا در رابطه با حقوق زنان ( علیرغم اختلافات سیاسی شان ) ونیز برگزاری سمینار مشترک زنان کرد احزاب دموکرات و کومله و .. – علیرغم اختلافات سیاسی گروه های شان که گاه به سلاح کشیدن به روی هم نیز منجر شده بود و مطالبه حق بیشتر برای زنان در تشکل های سیاسی شان که آن ها را مرد سالار معرفی میکردند ! – اشاره کرد.

این سخنرانی با پرسش و پاسخ با این پژوهشگر دینی پایان یافت.

پایان بخش این جلسه نیز اجرای موسیقی همراه با دکلمه شعری در باره «مادر» توسط دو نفر از جوانان بود.

 


  1. وحید

    «اما امروز، باز مسئله دیگری به نام وحدت اسلامی مطرح است. در این وحدت اسلامی، گروهی جانبدارند از این فکر و گروهی به شدت مخالف. آن‌هایی که جانبدارند، معتقدند که باید موارد اختلاف میان «تشیع» و «تسنن» را در مبانی اعتقادی و اصول و فروع فقهی برداریم و اینها را به هم نزدیک کنیم، از نظر سیاسی، یعنی سیاسی- تاریخی، و از نظر برداشت حوادث تاریخی و از نظر مبانی اصول و فقه که موارد اختلاف بین ما و اهل تسنن است، این موارد اختلاف علمی و تاریخی و جامعه‌شناسی را برداریم و از نظر فکری و علمی به هم نزدیک شویم و مشابه فکر کنیم. این گروه غالباً روشنفکران جامعه‌های اسلامی هستند و غالباً کسانی هستند که به وحدت اسلام بیشتر تعصب می‌ورزند تا به پیوند فرقه ایشان نسبت به مذهب خاصشان. از میان شیعیان کسانی که معتقد به این وحدت هستند کسانی هستند که بیشتر دوست دارند مسلمان باشند تا شیعه، و یا به عبارت دیگر قبل از این که شیعه باشند، معتقدند که باید مسلمان باشند. و این‌ها ارتباطشان در زمان حاضر از نظر فکری و احساسی نسبت به امت و قدرتی که به نام اسلام در دنیا وجود دارد بیشتر است تا ارتباطشان از نظر فکری و احساسی نسبت به مبانی و اصول فرقه شیعه که این اصول و مبانی، شیعه را از دیگر فرقه‌ها جدا می‌کند. مشابه همین روشنفکران و کم‌تعصبان در مذاهب دیگر هم هست. در میان فرق مختلف اهل تسنن و حتی غیر از اهل تسنن -از اسماعیلیه و زیدیه- نویسندگان و شعرا و متفکرین و روشنفکران بسیاری هستند که شعار وحدت اسلام را نیز تعقیب می‌کنند، که تعصبشان نسبت به فرقه خودشان ضعیف است، و تعصبشان نسبت به وحدت اسلامی قویتر، و اینها بیشتر کسانی هستند که بیشتر تحت تأثیر جو امروز قرار دارند، با فرهنگ جدید آشنائی دارند، و بیشتر تحصیلات یا مطالعات امروزی دارند و بیشتر پرورده وجدان و ضرورت و منطق قرن ما هستند تا محدوده‌های خاص تعصب‌آمیز تنگ فرقه‌ای خودشان. … معتقدند که موارد اختلاف فقهی و تاریخی را بیائیم بنشینیم، بحث علمی کنیم و حلش کنیم و به یک مذهب مشترک برسیم، بعد اتحاد اسلامی تحقق پیدا کند…»
    (علی‌شریعتی/ علی، بنیان‌گذار وحدت/ ۱۳۵۰)

    «… امکان وحدت «تشیع» و «تسنن» نیست، اگر هم یکی بشوند معلوم می‌شود یا به زور یکی شده‌اند و یا به خاطر این که هیچ کدامشان هیچ‌چیز نبودند، یکی شده‌اند، یعنی هیچ یک از موازین عقلی واقعاً دستشان نبوده است، و روی چیزهایی که نمی‌شناختند بطرف باج داده‌اند. حالا ما این مسئله را به نفع شما کنار می‌گذاریم و او هم به نفع ما کنار می‌گذارد، معامله جوش می‌خورد! امکان ندارد که یک آدم متفکر [یک ایده را] براساس یک اعتقادی که با فکرش و منطقش کشف کرده و انتخاب کرده، کنار بگذارد. آخر چه جوری می‌شود کنار گذاشت؟ تصمیم بگیریم از روز دوشنبه یک جور دیگر بفهمیم؟! کمتر بفهمیم؟! اندازه رفیقمان بفهمیم ! «وحدت در تفکر» محکوم است، اما وحدت میان «شیعه» و «سنی» نه تنها ممکن است، نه تنها معقول است، بلکه وظیفه انسانیمان -بالاتر از وظیفه و فوری‌تر از وظیفه منطقه‌ای‌مان و وظیفه زمانیمان و حتی وظیفه فرقه‌ای‌مان- است، و این وحدت بدیهی‌تر است. بنابراین باز تکرار میکنم: وحدت میان «تشیع» و «تسنن» نه ممکن است و نه معقول است؛ مرگ تفکر علمی در میان تسنن و در میان تشیع، هر دو، است. اما وحدت «شیعه» و «سنی» هم ممکن است و هم معقول و هم مسئولیت و تعهد ما این است.»
    (علی‌شریعتی/ علی، بنیان‌گذار وحدت/ ۱۳۵۰)

    «مقصودم از «وحدت» -همانطوری که بارها گفته‌ام- وحدت مسلمانان شیعی و غیرشیعی در برابر امپریالیسم و صهیونیسم است، نه وحدت مذهب شیعه و مذهب سنت. نه اینکه، «تشیع» و «تسنن»، با هم «یکی» بشوند. اساساً آدمی که این حرف -وحدت تشیع و تسنن- را می‌زند، معلوم می‌شود که اصلاً هیچ چیز را نمی‌داند: نه از تشیع و تسنن خبر دارد، نه از تاریخ و نه از مذهب و نه هم از مسائل علمی و عقلی. هرگز! هرگز نباید شیعه از مبانی اعتقادی خود صرف‌نظر کند، نباید حتی تعطیل کند، نباید حتی بگوید که «ما نباید تشیع را امروز مطرح کنیم».»
    (علی‌شریعتی/ قاسطین، مارقین، ناکثین/ ۱۳۵۱)

    «نظریه من در این باره [وحدت و تفرقه]، نه خیلی روشنفکرانه است که: اساسا تشیع و تسنن معنی ندارد و این بحث را باید کنار گذاشت- ونه خیلی مرتجعانه یا مغرضانه که همه چیز را حتی استعمار را باید کنار گذاشت و به احیای کینه‌های فرقه‌ای و جنگ سنی شیعی مشغول شد، بلکه در یک جمله، شعارم این است: وحدت تشیع و تسنن، محال، وحدت شیعه و سنی حیاتی.»
    (علی‌شریعتی/ پاورقی امت و امامت/ ۱۳۴۸)

    «وحدت اسلامی به معنای این که همه‌ی مسلمان‌ها مثل هم به تاریخ اسلام، به شخصیت‌های اسلامی، به نهضت‌ها و گرایش‌های اسلام و به حوادثی که در اسلام اتفاق افتاده است، معتقد بشوند، این اعلام مرگ تفکر علمی است و فهم و اجتهاد علمی و دینی است. چنین چیزی ممکن نیست و نباید [چنین چیزی را] بوجود آورد.»
    (علی‌شریعتی/ علی، بنیان‌گذار وحدت/ ۱۳۵۰)

    «من معتقدم، که هر دو تز [تفرقه و وحدت]، ناپخته و نادرست است … میان آن «وحدت» که بیشتر جنبه احساساتی دارد و نه پایه‌های علمی، و میان این «تفرقه» که بیشتر جنبه سیاسی و غرض‌ورزی و حسادت و کینه‌توزی دارد و نه جنبه مصلحت اسلامی و حقیقت، یک راه سومی وجود دارد. این راه سوم، راهی است که اولین گامی که بر آن رفته شخص علی است. میان «اختلاف» و «وحدت» چه راهی وجود دارد؟ راه «علی».»
    (علی‌شریعتی/ علی، بنیان‌گذار وحدت/ ۱۳۵۰)

    «… «علی بنیانگذار وحدت» است، و بیش از هر کسی در این راه فداکاری و سختی کشیده است. بنیانگذار وحدت براساس این شعار است: «وحدت میان تشیع وتسنن ممکن نیست، میان شیعه و سنی واجب است در برابر دشمن». (علی‌شریعتی/ علی، بنیان‌گذار وحدت/ ۱۳۵۰)

    «این است که من معتقدم که اسلام ماندن خودش را کمتر مدیون شمشیر علی و جهاد اوست و بیشتر مدیون سکوت او و تحمل اوست. و شمشیر او در کار خلق قدرت اسلام [بود]، اما سکوت او در کار ماندن اسلام بزرگترین نقش را داشته است. او بنیانگذار حفظ اختلافات اعتقادی خودمان است در برابر مخالف داخلی، و وحدت خودمان و نیروهای اجتماعی خودمان است در برابر دشمن خارجی. تشیع علی، نه تشیع تفرقه است که تشیع وحدت است و نه هم یک تشیع غیر علمی بیمنطق سازشکارانه، که بشود بخاطر مصالح سیاسی یا مصالح اجتماعی، مبانی عقلی و فکری را بکلی نادیده گرفت.»
    (علی‌شریعتی/ علی، بنیان‌گذار وحدت/ ۱۳۵۰)

  2. حماسه ایرانی

    لطفن بیایید کمی در جهان فعلی زندگی کنید. برای ما چه اهمیتی دارد که کسانی که ۱۴۰۰ سال پیش می زیستند و تمام فرضیه ها و خوب و بدشان در حد اطلاعات همان دوره ی خود بوده و جزء با اطلاع ترین مردم همان دوره هم نبوده اند، چه تصمیمی در باره معزلاتت بشری می گرفته اند؟ چگونه می توانیم برای نظراتشان، برای این دوره اهمتی بیش از اندازه ی آنها قایل شویم؟ مثل این است که ۱۴۰۰ سال دیگر، بشریت افکار و نظرات ایدی امین را بخواهد سرمشق مردم آن دوره قرار دهد. کمی به مغز خود فرصت دهید تا از نوک دماغش فاصله بگیرد تا هوایی بخورد.

  3. بادرود.واحترام..درنوشته.های.بالا.اقای.رضا.علیجانی.در.باره..فاطمه.دختر.پیامبر.اسلام.ص.وعایشه.همسر.ایشان.مطالب.ارزنده.ای.نوشته.اند.ودرگذشته.نیز.مرحوم.شریعتی.درباره.ان.دو.زن.بسیار.ارجمند.ومحترم.کتاب.نوشته.اند..همه.اگاه..هستند.که.هرتاریخ.وهر.زندگی.نامه.ای.درمورد.هرشخصیتی.باید.مستند.و.قابل.پذیرش.اهل.قلم.واهل.کتاب.باشد.چون..با.روایات.واحادیث.اموری.رانسبت.دادن.به.دیگران.برای.اهل.منطق.قابل.پذیرش.نیست.مثلا.انکسانیکه.درباره.حضرت.فاطمه.ع.تاکنون.اظهارنظریه.هایی.نموده.اند.گویا.ان.بانوی.محترم.عمربسیار.کوتاهی.داشته.وودراین.عمر.کوتاه.مجبور.بوده.که.سرگرم.رسیدگی.به.فرزندان.خردسال.خودباشند.وخیلی.زود.بهر.علتی.ازدنیارفتند.وهیچ.اثار.علمی.و.اجتماعی.ویافلسفی.ازایشان.دردست.هیچ.کس.موجود.نمیباشد.وهرکس.هرموضوعی.را.به.ان.بانوی.محترم.نسبت.میدهد.معمولا.دنباله…..همان.احادیث.وروایاتی.است.که.سینه.به.سینه.به.راویان.امروز.رسیده.براستی.راویان.و.حدیثیان.روز.ولادت.و.روز.وفات.ان.بزرگوار.را.دقیقا.نمیدانند.محل.دفن.وعلت.وفات.ایشان.را.نمیدانند.اما.چنان.دست.بقلم.میبرند.که.گویی.خود.شاهد.ان.اتفاقات.بوده.اند.درکشور.ایران.عده.ای.که.نانشان.از.حدیث.وروایت.سازی.درروغن.است…مردم.زودباوررا.براستی.معتاد.روایات.ساختگی.انهم.بازرنگی.خاص.خود.نموده.اند.که.جای.سوالی.باقی.نمیماند.یا.در..مورد.عایشه.همسر.خردسال.پیامبر.اسلام.ص.انقدر.داستان.وحدیث.چه.بر.له.وچه.برعلیه.ایشان.ساخته.اند.که.واقعا.باورکردنش.خیلی.مشکل.است.اکثر.راویان.از.تاریخ.کشور.خودشان.هیچ.اطلاعی.ندارند.واززنان.ومردان.نامدار.میهن.خود.هیچ.شناختی.ندارند.چون.سود.مالی.برایشان.ندارد.ومردم.ساده.دل.راهم.باداستانهاوروایات.اهل.بیت.ع.چنان.مشغول.کرده.اند.که.شناسنامه.خودشان.را.هم.نمیدانند.عربی.است.یا.ایرانی.وچنان.تاریخ.تولد.ابوذر.وهنده.جگرخوار.را.ازحفظ.میباشند.که.برایشان.تاریخ.زندگی.زنان.ومردان.بزرگ.ایران.ارزشی.ندارد.با.سپاس.فراوان..

مخاطبان محترم، سایت ملی-مذهبی از دریافت نظرات سازنده شما برای بهبود کیفیت مطالب استقبال می کند. انتقادهای شما و راهکارهایتان می تواند تحریریه سایت را در افزایش کیفیت مطالب کمک کند.

مطالب مرتبط

پربازدیدترین مطالب

این سایت از نظر هویتی ملی-مذهبی ، اما از نظر حقوقی مستقل است.